Η ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ ΜΙΑΣ ΕΠΟΠΟΙΪΑΣ ΚΑΙ ΜΙΑ ΑΓΝΩΣΤΗ ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΟΡΦΗ …

Σχεδόν 76 χρόνια μετά την λήξη του Ελληνοϊταλικού πολέμου, και τα οστά των περισσότερων νεκρών Ελλήνων ηρώων παραμένουν διάσπαρτα εγκαταλειμμένα στα πεδία των μαχών … Βρίσκονται σε αλβανικό έδαφος, στην πεδιάδα του Βούρκου, στο Αργυρόκαστρο, στην Τρεμπεσίνα, στο Πόγραδετς, στην Κλεισούρα, στην Χειμάρα, στο ύψωμα 731, σε πλαγιές, σε δάση, σε όχθες ποταμών, δίπλα από την εκκλησία, κάτω από το σχολείο, δεξιά του δρόμου, δίπλα στο ρέμα … Ελάχιστοι από τους μεγάλους μας νεκρούς είναι σήμερα ενταφιασμένοι στα Ελληνικά Στρατιωτικά Κοιμητήρια  που υπάρχουν στους Βουλιαράτες και την Κλεισούρα.

Για τους χώρους ταφής υπάρχουν ελάχιστα στοιχεία. Από προσωπικές μαρτυρίες αλλά και από την μελέτη όσων αρχείων διασώθηκαν φαίνεται ότι η ταφή των νεκρών, γινόταν είτε σε πρόχειρα στρατιωτικά νεκροταφεία, είτε στο σημείο όπου έπεσαν μαχόμενοι, ακόμη και σε ομαδικούς τάφους. Σε πολλές περιπτώσεις οι νεκροί έμπαιναν σε ξύλινα κιβώτια πυρομαχικών και στα σημεία ταφής τοποθετούνταν, ένας ξύλινος σταυρός.

Δυστυχώς όμως, η ταφή όλων των νεκρών συχνά δεν ήταν εφικτή, αφού πολλοί σε ορισμένες επιχειρήσεις εγκαταλείφθηκαν, σκεπάστηκαν από τα χιόνια, ή θάφτηκαν μεμονωμένα από τους συντρόφους τους, ενώ αρκετοί διαμελίστηκαν και έγιναν βορρά των άγριων ζώων, με την συνεχή κακοκαιρία, τις σφορδές χιονοπτώσεις και την αδυναμια μεταφοράς λόγω των μεγάλων απωλειών σε ζώα να επιδείνωνουν πολύ την κατάσταση.

Λόγω της σκληρότητας του αγώνα, ακόμα και ορισμένοι τραυματίες δεν κατέστη δυνατόν να περισυλλεγούν, με συνέπεια να εγκαταλειφθούν στα πεδία των μαχών, να σκεπαστούν  από παχύ στρώμα χιονιού, να πεθάνουν με φρικτό τρόπο και να μείνουν άταφοι. Άλλοι, καταπλακώθηκαν από πέτρες και χώματα λόγω των βομβαρδισμών πυροβολικού και αεροπορίας, ενώ άλλοι διαμελίστηκαν με αποτέλεσμα να μη βρεθούν ποτέ.

Απόστρατος στρατιωτικός ακόλουθος που υπηρέτησε στην Αλβανία και ασχολήθηκε με το ζήτημα των άταφων νεκρών, δήλωσε στο ΑΠΕ … «Όταν τα σύνορα με την Αλβανία άνοιξαν, αρχίσαμε τις έρευνες στα πεδία των μαχών. Ψάχναμε τη γη με τα χέρια. Βρίσκαμε λιωμένα άρβυλα, κουμπιά από χλαίνες, ξιφολόγχες, κράνη, υδροδοχεία, οστά...»

Για τον Ιστορικό ερευνητή Αγαθοκλή Παναγούλια ...

... αποτελεί στόχο ζωής η ταυτοποίηση και η ταφή σε στρατιωτικά νεκροταφεία των Ελλήνων πεσόντων του αλβανικού μετώπου. Ο κ. Παναγούλιας, για περισσότερο από 15 χρόνια διεξάγει μια προσωπική έρευνα στα πεδία των μαχών και στα ελληνικά μειονοτικά χωριά, προκειμένου να συλλέξει όσο το δυνατόν περισσότερα στοιχεία με την ελπίδα, «πως το εθνικό χρέος να ταφούν οι νεκροί θα εκπληρωθεί».

«Οι περισσότεροι έχουν ταφεί κοντά στον τόπο τιμής ή κοντά στα στρατιωτικά ιατρεία και νοσοκομεία όπου ξεψυχούσαν» αναφέρει με συγκίνηση ο κ. Παναγούλιας και παραθέτει στοιχεία της επώδυνης και επίπονης αναζήτησης του.

«Από μαρτυρίες ηλικιωμένων που έχω καταγράψει, στην περιοχή της Κλεισούρας, στην κοιλάδα ήταν θαμμένοι Έλληνες και Ιταλοί χωριστά. Από την μια μεριά οι Έλληνες και από το άλλο οι Ιταλοί. Πρέπει να σημειωθεί ότι εκεί, έγιναν οι σφοδρότερες μάχες και οι περισσότερες απώλειες και από τα δύο μέρη. Στη θέση Σαϊμόλα ,του χωριού Ντραγκότι στα στενά Κλεισούρας, σε χωράφια είναι θαμμένοι 420 ή κατ' άλλους υπολογισμούς 720 πεσόντες. Μάλιστα οι Αλβανοί χωρικοί σέβονται τον χώρο, δεν τον καλλιεργούν και τον αποκαλούν «άκαρπη γη». Κάτω από το γήπεδο στην πόλη της Πρεμετής βρίσκονται τα οστά εκατοντάδων πεσόντων, το ίδιο και κάτω από της εγκαταστάσεις των λεωφορείων της Κορυτσάς», λέει ο κ. Παναγούλιας.

Και προσθέτει: «Οι Ιταλοί την πενταετία 1960-1965, μάζεψαν τους νεκρούς τους και τους δικούς μας, της περιοχής της Κλεισούρας και τους άφησαν στον παραπάνω χώρο. Λέγεται, ότι κατά την εκταφή βρέθηκαν δυο στρατιώτες, ένας Έλληνας και ένας Ιταλός, αλληλοκαρφωμένοι με τις ξιφολόγχες και τότε γράφτηκε και ένα ποίημα με τίτλο, «Εχθροί στον πόλεμο, φίλοι στο θάνατο»».

Στη θέση Ντραγκότι Κλεισούρας όπου μόνο ένας σταυρός μαρτυρά την ύπαρξη ομαδικού τάφου 600 Ελλήνων στρατιωτών. Εκεί τους εναπόθεσαν οι Ιταλοί, όταν μετά τον πόλεμο συγκέντρωσαν τα οστά των δικών τους πεσόντων –που έφεραν μεταλλικές ταυτότητες- και τα μετέφεραν στην πατρίδα τους. Ο ομαδικός τάφος βρίσκεται   κοντά στο μοναστήρι του Αγίου Νικολάου.

Εγκαταλελειμμένο νεκροταφείο με Έλληνες πεσόντες υπάρχει και στις πλαγιές του όρους Μπουρέτο, στην ελληνοαλβανική μεθόριο κοντά στην πυραμίδα 24 και ανάμεσα στα χωριά Ροντάτες και Άνω Επισκοπή. Πρόκειται για έκταση ενός στρέμματος, περιφραγμένο  με έναν πέτρινο τοίχο, όπου είναι θαμμένοι 40 Έλληνες που έπεσαν στις μάχες του Δεκεμβρίου ΄40.  Τα στοιχεία των νεκρών είναι γνωστά, αλλά χρειάζεται ταυτοποίηση αφού επί του κομμουνιστικού καθεστώτος καταστράφηκαν οι σταυροί πάνω στους οποίους ήταν γραμμένα τα ονόματα.   

Στις πλαγιές της Τρεμπεσίνας και στη θέση Σέβρανι – Φράταρι όπου δόθηκαν σκληρές μάχες τα Χριστούγεννα του 1940, άγνωστη παραμένει η θέση που έχουν ταφεί οι 336 Έλληνες πεσόντες.

Αν και αρχικό αίτημα της ελληνικής πλευράς ήταν η δημιουργία τεσσάρων νέων στρατιωτικών νεκροταφείων στην Κορυτσά, την Κλεισούρα, την Πρεμετή και τη Χειμάρα, όπου υπάρχουν διάσπαρτα οστά Ελλήνων στρατιωτών, Αθήνα και Τίρανα κατέληξαν το 2008 σε δύο νεκροταφεία ... στο εξής ένα ουσιαστικά, αυτό της Κλεισούρας, αφού στο χωριό Βουλιαράτες του Αργυροκάστρου από τα μέσα της δεκαετίας του 1990 υπάρχει οργανωμένο στρατιωτικό νεκροταφείο που αποτελεί και επίσημο χώρο εορτασμού της εθνικής επετείου για την ελληνική μειονότητα της Αλβανίας.

Τα αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού

Τα Αρχεία της Διεύθυνσης Ιστορίας Στρατού αναφέρουν, ότι από την έναρξη του πολέμου και μέχρι τις 28 Απριλίου 1941 οι απώλειες (νεκροί και αγνοούμενοι) στο αλβανικό μέτωπο, έφτασαν τους 13.936 Αξιωματικούς και Οπλίτες. Από το σύνολο των νεκρών στις επιχειρήσεις εναντίον των Ιταλών, οι 7.796, έμειναν στην Αλβανία, θαμμένοι ή άταφοι, ενώ 5.960, ετάφησαν σε νεκροταφεία σε Ελληνικό έδαφος.

ΕΛΛΗΝΟ-ΑΛΒΑΝΙΚΕΣ ΕΠΙΤΡΟΠΕΣ – ΣΥΜΦΩΝΙΕΣ

Την 9.2.2009 υπεγράφη σχετική συμφωνία μεταξύ Ελλάδας και Αλβανίας, η οποία κυρώθηκε από την Αλβανική Βουλή  στις 26.3.2010, βάσει της οποίας προβλέπεται η κατασκευή στρατιωτικών κοιμητηρίων στην Κλεισούρα και στους Βουλιαράτες.

Από τότε η μεικτή επιτροπή συνεδρίασε μόνο δύο φορές. Την πρώτη, στις  3.4.2012, της οποίας ουσιαστικά καμία απόφαση δεν υλοποιήθηκε και η δεύτερη σχετικά πρόσφατα, από 19 έως 21 .10.2016, στην Λ.Α.Ε.Δ, με την συμμετοχή 12μελούς αλβανικής αντιπροσωπείας

 

ΓΕΝΙΚΑ …

… κατά το παρελθόν, το αλβανικό κράτος μηχανεύτηκε διάφορα εμπόδια στην διευθέτηση του θέματος, αφού εκτιμάται ότι στην διαδικασία εκταφών και συγκέντρωσης των οστών με σκοπό να ταφούν σε οργανωμένα νεκροταφεία,  υπάρχουν αντιδράσεις από Αλβανούς εθνικιστές, που με την δική τους οπτική, είδαν πίσω από τη δημιουργία ελληνικών στρατιωτικών νεκροταφείων στην περιοχή, το πρώτο βήμα για την αυτονόμηση της Βορείου Ηπείρου ….

Αν και από τις μέχρι τώρα έρευνες, εντοπίστηκαν τα οστά και έγινε η αναγνώριση ενός αριθμού πολεμιστών, οι περισσότεροι νεκροί ήρωές μας ... περιμένουν καρτερικά …

 

ΚΑΙ ΣΤΗΝ «ΣΚΟΤΕΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ», ΜΙΑ ΦΩΤΕΙΝΗ ΜΟΡΦΗ ….

Μέχρι τον Μάρτιο του 1941 ο ελληνικός στρατός απωθούσε τους Ιταλούς προελαύνοντας. Σε αυτήν την πορεία μια ομάδα από 15 στρατιώτες είχε προωθηθεί μέχρι τη Σκουτάρα, στην τοποθεσία Βάνοβα. Εκεί, στο περίβολο του σπιτιού της Χειμαριώτισσας κυρίας Ερμιόνης Πρίγκου, της «Μάνας των Πεσόντων», όπως την αποκαλούν, οι στρατιώτες κοιμόντουσαν, έτρωγαν και πολεμούσαν.

«Εκεί ήρθαν οι Έλληνες, ήταν το φυλάκιο, οι αξιωματικοί έμειναν στο σπίτι μας, στο μαντρί ήταν οι στρατιώτες, ήμασταν όλοι σαν μια οικογένεια. Η μάνα μου τους μαγείρευε …. Τους περιποιόνταν τα κρυοπαγήματα με χαμομήλι και λαδάκι» ... Η Ερμιόνη θυμάται … «Το πρωί που έφτιανε η μάνα μου το τσάι, έπρεπε να το πάω στο φυλάκιο στους στρατιώτες, λίγο νεράκι. Γιατί ήμουν μικρή και δεν γινόμουν στόχος για τα αεροπλάνα. Πήγαινα άκρη – άκρη»… «Δεκαπέντε άτομα ήταν, δεν ήταν πολλοί, αλλά έκαναν για 115. Άξια παλικάρια, δεν φοβόντουσαν για τη ζωή τους, ήταν αποφασισμένοι παρά το ότι ήταν νεαρά παιδιά».

Έμειναν εκεί, μέχρι την οπισθοχώρηση, τον Απρίλιο του 1941. Στο περβόλι της Ερμιόνης έγινε φονική μάχη. Έξι στρατιώτες έπεσαν. Ήταν ο Παναγιώτης Αλογογιάννης, ο Ανδρέας Προβατάς, ο Ματθαίος Λαγός, ο Δημήτρης Σελλάς ο Νικόλαος Κτημαδάκης και ένας ανώνυμος. «Το βράδυ τους έθαψαν, ο πατέρας μου με τους άλλους στρατιώτες. Έσκαψαν λίγο στο χωράφι, ίσα ίσα για να τους σκεπάσουν. Εμείς ήμασταν στο σπίτι» …… «Σαν γυρίσαμε, τους είδαμε τους τάφους. Οι μύτες από τα άρβυλα ξεχώριζαν από το χώμα. Ορμήσαμε κι εμείς τα μικρά παιδιά και αρχίσαμε να τα σκεπάζουμε. Δύο οι τάφοι, έξι οι νεκροί. Ο πατέρας μου αργότερα φύτεψε στους δύο τάφους από μια αχλαδιά. Το χωράφι ανήκε στο συνεταιρισμό και υπήρχε φόβος, όπως θα οργωνόταν να βρούνε τα οστά των παιδιών. Έτσι, με τις αχλαδιές λύθηκε το πρόβλημα».

Η Ερμιόνη Πρίγκου μεγάλωσε με τους δύο τάφους στον κήπο της. Οι νεκροί ήρωες, οι υπερασπιστές του τελευταίου ελληνικού οχυρού του νοτιοδυτικού μετώπου στη Χειμάρα, που έπεσαν δίνοντας χρόνο στους άλλους για να οπισθοχωρήσουν με ασφάλεια, έχουν γι αυτήν όνομα και ταυτότητα. Η κ. Πρίγκου, αλλά και ο ξάδερφός της, Δημήτρης που ζούσαν τότε μαζί, δεν έπαψαν ποτέ να τους κλαίνε, να τους μιλάνε, να τους ανάβουν ένα κερί περιμένοντας κάποιος από την Ελλάδα να ενδιαφερθεί … Θυμούνται τις μάχες, το αίμα των στρατιωτών, το ρόγχο του Αξιωματικού τους λίγο πριν πεθάνει, την ώρα που της άφηνε το πορτοφόλι του. «Πάρτε το» της είπε, «εμένα εκεί που θα πάω δεν θα μου χρειαστεί» …. «Αχ, τα παιδιά… Παίζανε μαζί μου. Μου φορούσαν τα καπέλα τους. Όλο ζωή. Το έφερε έτσι η μοίρα και δεν με αποχωρίστηκαν ποτέ. Ούτε εγώ. Ούτε κανένας από την οικογένειά μας. Γεράσαμε μαζί με τα παιδιά. Θα ζούσαν άραγε τώρα; Μπορεί. Την αγάπαγαν αυτά τα παιδιά τη ζωή». Έψαξε με τον ξάδερφό της να βρουν τους συγγενείς των νεκρών, αλλά μάταια. «Κανείς δεν ενδιαφέρθηκε γι’ αυτούς».

Όταν άλλαξε το καθεστώς της Αλβανιας, ο πατέρας της έσπειρε κουκιά σε όλο το χωράφι. Και εκεί που ήταν τα δύο μνήματα έβαλε για σημάδι δύο αχλαδιές. Επί Χότζα φυλακίστηκε και εξορίστηκε τέσσερις φορές γιατί δεν έλεγε πού είχε θαμμένους τους Έλληνες στρατιώτες. «Όσες φορές πήραν τον πατέρα μου, του λέγανε πού είναι οι Έλληνες κρυμμένοι. Ο πατέρας μου δεν άνοιγε στόμα να πει, ποτέ. Κι όταν τον φυλακώσανε, πάλι δεν είπε. Ούτε στο δικαστήριο δεν άνοιξε στόμα παρά τα βάσανα που πέρασε».

Τα χρόνια πέρασαν και η κυρά Ερμιόνη φύλαξε καλά το μυστικό, μέχρις ότου άλλαξε το καθεστώς στην Αλβανία. Σήμερα, οι αχλαδιές δεν υπάρχουν πια. Ξεράθηκαν. Έχει μείνει μόνο ένα κούτσουρο. Εκεί που είναι τα μνήματα η Ερμιόνη Πρίγκου έχει βάλει ένα βουναλάκι από πέτρες με έναν ξύλινο σταυρό και … «όταν πρέπει», φέρνει λιβάνι και λιβανίζει. Στο ίδιο περιβόλι με τις ελιές υπάρχει και ένα πέτρινο μνήμα με τα ονόματα των πεσόντων που χρηματοδότησε η Νεολαία της Oμόνοιας.

Η Κυρία Ερμιόνη Πρίγκου τιμήθηκε για την προσφορά της πριν λίγα χρόνια από την ελληνική κυβέρνηση, αλλά πιστεύουμε ότι το μόνο που θα την ενδιέφερε, θα ήταν να κάνουμε για τους νεκρούς μας ήρωες, όσα έκανε και εκείνη για τους «δικούς της» …

 

... και λίγα λόγια από την Κυρία Ερμιόνη Πρίγκου, σε ένα σύντομο video – κλωτσιά στο στομάχι ...

 

 

ΣΧΟΛΙΟ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

Αναμφισβήτητα οι δυσχέρειες περισυλλογής – ταυτοποίησης και ταφής χιλιάδων νεκρών σε οργανωμένα κοιμητήρια, είναι τεράστιες. Αναμφισβήτητα επίσης, οποιαδήποτε ενέργεια από ελληνικής πλευράς προσκρούει στο πρόβλημα του ξένου εδάφους και της αλβανικής στάσης. Ωστόσο, προσωπικά θεωρώ δεδομένο ότι στην τραγική καθυστέρηση συμμετέχει ενεργά και το Ελληνικό κράτος, το οποίο έχει δυνατούς μοχλούς πίεσης τους οποίους δεν χρησιμοποιεί …

Κλείνοντας να θυμίσω ότι … ΟΙ ΗΡΩΕΣ ΔΕΝ ΗΤΑΝ ΑΠΡΟΣΩΠΟΙ ΚΑΙ ΑΝΩΝΥΜΟΙ ! ΟΙ ΗΡΩΕΣ ΕΙΧΑΝ ΟΝΟΜΑ, ΜΟΡΦΗ, ΟΝΕΙΡΑ ΓΙΑ ΤΗΝ ΖΩΗ ΤΟΥΣ … ΕΙΝΑΙ ΟΙ ΗΡΩΕΣ ΠΟΥ ΔΕΝ ΓΥΡΙΣΑΝ ΠΟΤΕ ΚΑΙ ΞΕΧΑΣΤΗΚΑΝ ΑΠ΄ΑΥΤΟΥΣ ΓΙΑ ΤΟΥΣ ΟΠΟΙΟΥΣ ΘΥΣΙΑΣΤΗΚΑΝ….

ΣΤΟΝ ΒΑΘΜΟ ΤΗΣ ΕΥΘΥΝΗΣ ΠΟΥ ΜΑΣ ΑΝΑΛΟΓΕΙ, ΟΥΤΕ Ο ΘΕΟΣ ΕΠΙΤΡΕΠΕΤΑΙ ΝΑ ΜΑΣ ΣΥΓΧΩΡΕΣΕΙ …
 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ

1.   Κάθε ενδιαφερόμενος μπορεί να δει ΕΔΩ την λίστα με τον βαθμό – ονοματεπώνυμο – την Μονάδα και τον τόπο θυσίας των 7.948 νεκρών του μετώπου, όπως δημοσιεύθηκε στην «ΚΑΘΗΜΕΡΙΝΗ» της 28.10.1995

2.   Στην επίσημη ιστοσελίδα του ΓΕΣ, υπάρχει εφαρμογή αναζήτησης πεσόντων στο Αλβανικό Μέτωπο, προκειμένου να υπάρχει ενημέρωση για όποιον αναζητά δικό του νεκρό. Παράλληλα, στο 401 Γενικό Στρατιωτικό Νοσοκομείο Αθηνών, υπάρχει τμήμα ταυτοποίησης DNA που ασχολείται με τους άταφους νεκρούς της Αλβανία.

 

ΠΗΓΕΣ

protothema.gr

newsbeast.gr

veteranos.gr/1

veteranos.gr/2

dw.com

ekirikas.com

Search