ΠΑΥΛΟΣ ΜΕΛΑΣ. Ο ΑΓΩΝΑΣ, Η ΘΥΣΙΑ ΚΑΙ ΤΟ ΜΥΣΤΗΡΙΟ ΠΟΥ ΚΑΛΥΠΤΕΙ ΤΟΝ ΘΑΝΑΤΟ ΤΟΥ

Παύλος Μελάς ... ίσως η πιο εμβληματική μορφή του μακεδονικού Αγώνα ...

... καταγόταν από την ιστορική οικογένεια των Μελάδων της Ηπείρου, μιάς από τις ισχυρότερες πολιτικοστρατιωτικά οικογένειες του Βυζαντίου. Ήταν γιός του Μιχαήλ Μελά και της Ελένης Βουτσινά, κόρης πλουσίου εμπόρου από την Οδυσσό.  Γεννήθηκε στην Μασσαλία την 29.3.1870 και ήρθε στην Αθήνα με την οικογένειά του σε ηλικία 4 ετών, σε μία εποχή που στην Ελλάδα κυριαρχούσε το ιδεολογικό ρεύμα της «Μεγάλης Ιδέας»

Ο πατέρας του Μελά, επίσης πλούσιος έμπορος από την Μασσαλία ήταν ένθερμος υποστηρικτής της ιδέας, για την οποία και δαπάνησε μεγάλο μέρος της προσωπικής του περιουσίας. Πέρα δε από την πολιτική του σταδιοδρομία (δήμαρχος Αθηναίων, βουλευτής Αττικής) ήταν στέλεχος της Εθνικής Εταιρείας, μιάς μυστικής εθνικιστικής οργάνωσης κατά το σύστημα της Φιλικής Εταιρείας, που συστάθηκε με σκοπό την αναζωπύρωση του εθνικού φρονήματος και την προπαρασκευή της απελευθέρωσης των υπόδουλων Ελλήνων.

Έτσι, από τη μία το ρεύμα της «Μεγάλης Ιδέας» και από την άλλη η πολυδιάστατη πατριωτική δράση του πατέρα του, δημιούργησαν το ιδεολογικό κλίμα μέσα στο οποίο ανατράφηκε ο Παύλος, που αγάπησε με πάθος οτιδήποτε σχετίζεται με την Ελλάδα

Το 1886 εισάγεται στην Στρατιωτική Σχολή Ευελπίδων [1] από την οποία αποφοιτεί το 1891 σαν Ανθυπολοχαγός Πυροβολικού και μόλις έναν χρόνο μετά, παντρεύεται την Ναταλία Δραγούμη, κόρη του μετέπειτα πρωθυπουργού Στέφανου Δραγούμη  και αδελφή του φλογερού εθνικιστή Ίωνα Δραγούμη , Με την Ναταλία αποκτούν δύο παιδιά, τον Μιχαήλ (Μίκη) και την Ζωή (Ζέζα), με τα οποία ζουν μία ευτυχισμένα σε ένα πολυτελές σπίτι στην οδό Τατοΐου στην Κηφισιά.

 

Η κήρυξη του ελληνο-τουρκικού πολέμου τον Απρίλιο του 1897, βρίσκει τον Μελά με την Πυροβολαρχία του στην Λάρισα και ενθουσιασμένο για την έναρξη των εχθροπραξιών. Η αρνητική όμως εξέλιξη του πολέμου, η υποχώρηση του ελληνικού στρατού, η εκκένωση της Λάρισας και η ανακωχή που ακολούθησε με την παραχώρηση στην Τουρκία εδαφών που είχαν αποκτηθεί από την ελληνική επανάσταση, απογοητεύουν τραγικά τον Παύλο που αρρωσταίνει με υψηλό πυρετό. Ο γιατρός τον στέλνει στην Λαμία, από ΄κεί στο πλωτό νοσοκομείο «Θεσσαλία» και τέλος με εβδομαδιαία αναρρωτική άδεια στην Αθήνα, απ΄ όπου ζητά να επιστρέψει στην Λαμία. 

Με την ατυχή έκβαση του πολέμου να τον στοιχειώνει, σπεύδει από τους πρώτους να ενταχθεί στο «Μακεδονικό Κομιτάτο»  που είχε σαν σκοπό να αυξήσει την ελληνική επιρροή στην υπό Οθωμανική κυριαρχία Μακεδονία, την οποία διεκδικούσαν γειτονικά κράτη και κυρίως να  οργανώσει την αντίδραση του τοπικού πληθυσμού στην θηριώδη δράση των Βουλγάρων κομιτατζήδων.

Έτσι, τον Φεβρουάριο του 1904 μπαίνει κρυφά στην Μακεδονία μαζί με άλλους τρεις Αξιωματικούς,  τους Α. Κοντούλη, Α. Παπούλα και Γ. Κολοκοτρώνη  για να μελετήσει επί τόπου την κατάσταση, απ΄ όπου επιστρέφει απογοητευμένος έχοντας διαπιστώσει ότι το τοπικό στοιχείο δεν έχει ιδιαίτερη διάθεση να αντισταθεί.  Ωστόσο, τον Ιούλιο επιστρέφει στην Μακεδονία σαν ζωέμπορος με το όνομα Πέτρος Δέδες, συναντάται με τον Έλληνα Πρόξενο στην Θεσσαλονίκη ανταλλάσσοντας σκέψεις για την ανάληψη επιχειρήσεων, αλλά και παράλληλα, με τον χαρισματικό του χαρακτήρα και λόγο, μιλάει στον ελληνικό πληθυσμό, έρχεται πιο κοντά του και καταφέρνει να προετοιμάσει το έδαφος για τον αγώνα …

Η ΤΕΛΕΥΤΑΙΑ ΕΙΣΟΔΟΣ ΤΟΥ ΣΤΗΝ ΜΑΚΕΔΟΝΙΑ

Τελικά, μετά από την συγκατάθεση της ελληνικής κυβέρνησης, ο Μελάς αναλαμβάνει την αρχηγία του μακεδονικού αγώνα εναντίον των Βουλγάρων, με την εντολή να ασκεί καθήκοντα αρχηγού και σε μικρότερες ομάδες που ήδη δρούσαν στις περιφέρειες Μοναστηρίου και Καστοριάς.

Πριν επιστρέψει για τρίτη (και τελευταία) φορά στη Μακεδονία, ο Μελάς φιλοξενούμενος στην Λάρισα φωτογραφίζεται στις 21 Αυγούστου από τον Λαρισαίο φωτογράφο Γεράσιμο Δαφνόπουλο κρατώντας ένα τυφέκιο «Μάουζερ», ζωσμένος ένα περίστροφο τύπου «Μάουζερ Ζιγκ Ζαγκ» - και φορώντας έναν μαύρο κεντητό ντουλαμά.  Το πρώτο αντίτυπο της φωτογραφίας το στέλνει στη σύζυγό του Ναταλία με τον όρο … «να μην ιδή το φως της ημέρας», αλλά να μείνει ως ανάμνηση για την ίδια και τα παιδιά του, εάν σκοτωνόταν κατά την διάρκεια της αποστολής του. Αυτή η τελευταία φωτογραφία του, έμελλε να γίνει το γνωστότερο και μακροβιότερο σύμβολο ολόκληρου του Μακεδονικού Αγώνα,

Την νύχτα της 28ης Αυγούστου, ο νεαρός Αξιωματικός με το επιχειρησιακό όνομα Καπετάν Μίκης Ζέζας με ένοπλο ανταρτικό σώμα 35 ανδρών που αποτελούσαν Μακεδόνες, Μανιάτες και Κρητικοί, περνάει τα σύνορα και μπαίνει στην Μακεδονία με σκοπό να προστατεύσει με ανταρτοπόλεμο (αφού δεν είχε στη διάθεσή του στρατό) τους ντόπιους από τους Βουλγάρους, δηλώνοντας το «παρών» της ελληνικής πολιτείας, η οποία όπως ήταν φυσικό, επίσημα είχε απόλυτη άγνοια για την δράση του Μελά, αφού τυχόν παραδοχή, θα ισοδυναμούσε με καταπάτηση της συνθήκης και επιθετική ενέργεια κατά της οθωμανικής αυτοκρατορίας.

Στην Μακεδονική γη, ο ασυνήθιστος στις κακουχίες Μελάς καταπονείται ιδιαίτερα. Οι αντίξοες συνθήκες που αντιμετωπίζει αυτός και οι άντρες του, απεικονίζονται ανάγλυφα σε επιστολές του προς την Ναταλία, απ΄ τις οποίες παραθέτουμε  ενδεικτικά ορισμένα αποσπάσματα

«Οι άνδρες μου είναι μελαγχολικοί, εγώ δε ενδομύχως πλέον ή λυπημένος. Βλέπω μέχρι ώρας μόνον δυσκολίας… Οι Τούρκοι είναι ειδοποιημένοι, οδηγόν δέν έχομεν, το έδαφος δεν το γνωρίζομεν!» 

«Θεέ μου, Θεέ μου! Και ενώ ευρίσκομαι εις τόσην απόγνωσιν ενδομύχως, προσπαθώ να ενθουσιάζω και να ενθαρρύνω τους άνδρας μου…»

«Πεινώμεν φοβερά …. Είμεθα όλοι υγροί ως τα κόκκαλα, οι πλειστοι έχουν πυρετόν …. Ομίχλη φοβερά διαδεχθείσα μετ΄ ολίγον την βροχήν επιβραδύνει ουκ ολίγον την πορείαν μας… Η απότομος και ολισθηρά κλίσις του βουνού, τα πυκνότατα και δύσκαμπτα δενδρύλλια, τα οποία είναι κάθυγρα από την βροχήν, μας παιδεύουν φοβερά. Ημείς, τα όπλα μας, οι κάπες μας βαρειές από την βροχήν, πέφτομεν, σκοντάφτομεν, γλυστρώμεν διαρκώς…».

Παρά τις πολλαπλές δυσκολίες, και παρ΄ ότι τα περισσότερα σχέδιά του ματαιώθηκαν λόγω της απροθυμίας των ντόπιων να τον βοηθήσουν, ο Μελάς συνεχίζει την αποστολή του. Εμψυχώνει το τοπικό στοιχείο, αναπτερώνει το ηθικό του, αναγκάζει ομάδες κομιτατζήδων να εγκαταλείψουν χωριά, συντονίζει την δράση των ανταρτικών ομάδων μέχρι τις 12 Οκτωβρίου 1904 …  [2]

 

Ο ΑΔΙΕΥΚΡΙΝΙΣΤΟΣ ΘΑΝΑΤΟΣ ΤΟΥ ΜΕΛΑ … Ποιος και πως τον σκότωσε;

Για τον θάνατο του εθνομάρτυρα, υπάρχουν περισσότερες από 10 διαφορετικές εκδοχές! Μέχρι όμως να φτάσουμε στις μοιραίες εκείνες ώρες της νύχτας της 13ης Οκτωβρίου, όλες οι πηγές συμφωνούν στα εξής …

Μετά από πολύωρη πορεία, ο Μελάς και οι άντρες του φτάνουν στο σλαβόφωνο χωρίο Στάτιστα όπου συναντούν έναν δικό τους άνθρωπο, τον Ντίνα Στεργίου, ο οποίος τους μοίρασε σε πέντε διαφορετικά σπίτια. Αυτό που δεν ξέρουν όμως, είναι ότι στο χωρίο βρισκόταν ένας αντίπαλός τους, ο βοεβόδας Μήτρος Βλάχου. Αυτός κινείται έξυπνα και φεύγει απ΄το χωριό, αφού φροντίζει με κάποιον «προδότη» να μάθει η τουρκική φρουρά του γειτονικού χωριού ότι ο ίδιος βρίσκεται στην Στάτιστα. Έτσι, το απόγευμα της 13ης Οκτωβρίου, τουρκικό  απόσπασμα 150 ανδρών κυκλώνει το χωρίο αναζητώντας τον καταζητούμενο κομιτατζή.

Οι περισσότεροι μακεδονομάχοι διαφεύγουν, αλλά ένα κατάλυμα στο οποίο βρισκόταν ο Κρητικός Βολάνης με 6 άντρες, πολιορκείται και μετά από σύντομη μάχη, παραδίδεται.

Στο ακριβώς απέναντι σπίτι, βρίσκεται ο Μελάς, ο φίλος και υπαρχηγός του Λάκης Πύρζας (24 ετών από την Φλώρινα), ο Γιώργης Στρατής ή Στρατινάκης (22 ετών από την Κυδωνία Χανίων), ο Πέτρος Χατζητάσης (32 ετών από την Φλώρινα), και ο Ντίνε Στεργίου ή Ντίνας (από την Στάτιστα). Την επόμενη μέρα οι 4 άντρες του, φτάνουν στο χωριό Ζέλοβο όπου αναφέρουν στους εκεί οπλαρχηγούς Καούδη και Κύρου, ότι ο αρχηγός είχε σκοτωθεί …

Από το σημείο αυτό και πέρα, τα πράγματα περιπλέκονται  …

η αναφορά του προξενείου του Μοναστηρίου, το ιατροδικαστικό πόρισμα των Τούρκων, οι διάφορες μαρτυρίες - ακόμα και μεταξύ των τεσσάρων ανδρών που βρίσκονταν δίπλα στον Μελά - έχουν σοβαρές αντιθέσεις που αλληλοσυγκρούονται …  Άλλοι μιλούν για θανάσιμο τραύμα στην οσφυϊκή χώρα και άλλοι στην κοιλιακή ... άλλοι ότι πυροβολήθηκε από Τούρκους κατά την διάρκεια μάχης, άλλοι από αδέσποτη τουρκική σφαίρα και άλλοι ότι πυροβολήθηκε κατά λάθος από  όπλο δικού του … καθώς και ότι ο Ντίνας «αποτελείωσε» τον ετοιμοθάνατο αρχηγό …  Και μέσα σε όλα, δεν θα μπορούσαν να λείπουν και οι βουλγαρικές «πηγές» οι οποίες για ευνόητους λόγους παρουσίασαν τελείως διαφορετικές εκδοχές, όπως την αυτοκτονία του Μελά προκειμένου να μη συλληφθεί, αλλά και την δολοφονία του από τους «συμμορίτες» του, προκειμένου να του πάρουν τις λίρες που μετέφερε επάνω του για να πληρώνει τους μισθοφόρους αντάρτες …  Έτσι, για την οικονομία του άρθρου θα παραλείψουμε αναλύσεις και συγκρίσεις αντικρουόμενων μαρτυριών και θα περιοριστούμε σε δύο μόνο εκδοχές

Η εκδοχή των εφημερίδων

Η πρώτη, είναι η αρχική εκδοχή που προβλήθηκε από τις αθηναϊκές εφημερίδες της εποχής, η οποία όμως εκτιμάται ότι δεν αντικατοπτρίζει την πραγματικότητα, αλλά σίγουρα  εξυπηρέτησε εθνικούς σκοπούς. Σύμφωνα με αυτήν, ο Μελάς και οι άντρες του επιχείρησαν ηρωική έξοδο επιτεθέντες με ορμή  στις τάξεις των Τούρκων, κατά την οποία ο Μελάς έπεσε τραυματισμένος θανάσιμα στην οσφυϊκή χώρα και οι σύντροφοί του κατάφεραν να τον μεταφέρουν σε ασφαλές μέρος απ΄ όπου και διασώθηκαν. Ουσιαστικά πρόκειται για την αρχική αναφορά που είχε συντάξει ο Πύρζας προς το προξενείο, και η οποία διέρρευσε στον αθηναϊκό τύπο

 

Η επίσημη εκδοχή

Μία άλλη εκδοχή του Πύρζα έμελλε να υιοθετηθεί σαν η επίσημη ιστορία και η οποία δημοσιεύθηκε στο βιβλίο της Ναταλίας Μελά, στην βιογραφία του Πύρζα, στο «Μαρτύρων και ηρώων αίμα» του Ίωνος Δραγούμη, στον «Μάγκα» της Πηνελόπης Δέλτα και στην «Ιστορία του Ελληνικού Έθνους» του Ι.Κ. Μαζαράκη.

Σύμφωνα μ’ αυτή, οι Τούρκοι στρατιώτες πολιορκούσαν το σπίτι στο οποίο βρισκόταν η ομάδα του Βολάνη. Θέλοντας να έχουν κάλυψη και καλύτερες θέσεις μάχης επιχείρησαν να μπουν στο απέναντι σπίτι στο οποίο βρισκόταν ο Μελάς με τους τέσσερις συντρόφους του. Αυτός τους πυροβόλησε και η μάχη γενικεύτηκε, ενώ λίγο αργότερα κατέβηκε με τους άντρες του στο ισόγειο του σπιτιού. 

Όταν νύχτωσε, βγήκαν να πάρουν το όπλο ενός στρατιώτη που κείτονταν νεκρός. Τότε «ακούστηκε μόνο ένας πυροβολισμός» κι ο Μελάς γύρισε πίσω στο σπίτι τραυματισμένος στην οσφυϊκή χώρα, για να πεθάνει λίγο αργότερα.

Τις τελευταίες στιγμές απευθυνόμενος στο Πύρζα, του λέει: «... Το σταυρό να τον δώσεις στη γυναίκα μου και το τουφέκι του Μίκη και να τους πεις ότι το καθήκον μου το έκαμα ...».
Στη συνέχεια βγάζει το πορτοφόλι του με τις φωτογραφίες των παιδιών του κι επειδή οι πόνοι δυναμώνουν, παρακαλεί να τον σκοτώσουν και να μην τον αφήσουν ζωντανό στα χέρια των Τούρκων. Όλοι γύρω του παρακολουθώντας βουβοί και ανήμποροι να βοηθήσουν τον ακούν να ψιθυρίζει πότε «... πονώ», πότε «... σκοτώστε με» και πότε τα ονόματα των παιδιών του ...

Σύμφωνα πάντα με τον Πύρζα, η μάχη συνεχίστηκε για μισή ώρα περίπου ακόμα, και στην συνέχεια πήραν το σώμα του Μελά, το άφησαν σε κοντινό σπίτι και έφυγαν για το Ζέλοβο. Φοβούμενος δε ο Πύρζας την διαπόμπευση της σωρού του αρχηγού από τους Βουλγάρους, έστειλε πίσω τον Ντίνα «όπως πάση θυσία αποκρύψει τον νεκρόν». Εκείνος ξέθαψε το σώμα, αλλά μαθαίνοντας ότι έρχεται στρατός, του έκοψε το κεφάλι ώστε να μην είναι αναγνωρίσιμο και το μετέφερε στο Ζέλοβο

Στον θρύλο του Μελά, ίσως τελικά δεν έχει ιδιαίτερη σημασία η ιστορική αλήθεια για τον θάνατό του, όσο το γεγονός της θυσίας του η οποία ξεσήκωσε τους Έλληνες και σηματοδότησε ουσιαστικά την έναρξη του Μακεδονικού Αγώνα (1904 – 1908) [3]  που κορυφώθηκε με τους Βαλκανικούς πολέμους του 1912-13 και την απελευθέρωση της Μακεδονίας. Ο Παύλος δεν ήταν ούτε ο πρώτος, ούτε ο τελευταίος νεκρός του αγώνα. Απλά ήταν ο καταλύτης. Ήταν αυτός που έριξε με τη θυσία του … το πρώτο κομμάτι του ντόμινο …

 

 

ΟΙ ΤΑΦΕΣ ΤΟΥ

Δεν ήταν όμως ο θάνατος, αλλά οι πολλαπλές ταφές εκείνες που αποτέλεσαν την κορύφωση του ιστορικού δράματος.

Με τον θάνατό του ο Μελάς όπως προαναφέρθηκε ετάφη προσωρινά σε ασφαλές μέρος στην Στάτιστα προκειμένου να μη πέσει στα χέρια του εχθρού.  Για την συνέχεια, ο Μητροπολίτης Καστοριάς Γερμανός Καραβαγγέλης μέσα από τα απομνημονεύματά του εξηγεί …

«Η τουρκική κυβέρνησις έμαθε από τηλεγραφήματα από τας Αθήνας ότι έπεσε ο Μελάς, ο γαμπρός του Δραγούμη και διέταξε τηλεγραφικώς τις αρχές να εξετάσουν καλύτερα τα συμβάντα και να ανακαλύψουν το σώμα του σκοτωμένου. Μυρμηκιά στρατού έφτασε στη Στάτιστα την ίδια σχεδόν στιγμή που είχε φτάσει και ο Δίνε κι έτσι αυτός μη προφταίνοντας πια να μεταφέρη ολόκληρο το σώμα έκοψε το κεφάλι και το μετέφερε στο Πισοδέρι όπου το έθαψαν στην εκκλησία. Ο στρατός ανακάλυψε το ακέφαλο σώμα και το μετέφερε στην Καστοριά. Το έφερε στο Διοικητήριο τη στιγμή ακριβώς που είχαμε διοικητικό συμβούλιο …»

Τα γράμματα που είχε επάνω του ο νεκρός απευθύνονταν σε κάποιον «Τζέτζα» (ψευδώνυμο του Μελά) και κανένα στοιχείο δεν πρόδιδε την πραγματική του ταυτότητα. Ο Καϊμακάμης (υψηλόβαθμος Τούρκος) επειδή ο Μητροπολίτης επέμενε ότι δεν γνώριζε τον νεκρό, τον απείλησε λέγοντάς του πως αφού δεν τον γνωρίζει θα τον παρέδιδε στους Βουλγάρους. Ο Καραβαγγέλης αφενός μεν του απάντησε ότι από την ώρα που τα γράμματα ήταν γραμμένα στα ελληνικά, σήμαινε ότι ήταν Έλληνας και κατά συνέπεια θα έπρεπε να του τον παραδώσει για ταφή και αφετέρου ειδοποίησε κρυφά την νεολαία της Καστοριάς με αποτέλεσμα να φτάσουν στο Διοικητήριο εκατοντάδες Έλληνες απαιτώντας να παραλάβουν το σώμα. Μετά από απειλές του Μητροπολίτη προς όλες τις κατευθύνσεις ότι θα χυνόταν αίμα οι Μπέηδες αποφάσισαν να δώσουν εντολή να παραδοθεί ο νεκρός προκειμένου να διευθετηθεί ειρηνικά το ζήτημα

«Το μετέφερα αμέσως στο μητροπολιτικό μέγαρο και κείνη τη νύχτα δεν κοιμηθήκαμε διόλου. Το θρηνήσαμε όλη την νύχτα και την άλλη μέρα πολύ πρωί, όπως είχα υποσχεθεί στον καϊμακάμη, το έθαψα με λίγους ανθρώπους της εμπιστοσύνης μου, για να αποφύγω άλλους θορύβους και συγχύσεις του λαού. Τον έθαψα στο νεκροταφείο αντίκρυ από τη Μητρόπολι …»

Μετά από τρία χρόνια, το 1907   « … ο γραμματέας της Μητροπόλεως Φλωρίνης πήγε στο Πισοδέρι, πήρε το κεφάλι και το έφερε στην Καστοριά …… Έγινε η ανακομιδή σ’ ένα κιβώτιο, όπου βάλαμε τα κόκκαλα και το κεφάλι και μαζί χώμα από τον οικογενειακό του τάφο και διάφορα ενθύ­μια των παιδιών του και δικά της, που έφερε μαζί της η κυρία Μελά. Το μνημόσυνο έγινε πάνδημο και σ’ αυτό ήταν παρών και ο Τούρκος αξιωματικός. Η ημέρα ήταν πολύ πένθιμη. Η κυρία Μελά μέσα στην εκκλησία εκράτησε στάσι αντρική και μόνον άμα επιστρέψαμε στη Μητρόπολι εξέσπασε σε κλάμματα. Τη νύχτα του μνημόσυνου άνοιξα ένα τετράγωνο τάφο εμπρός στην Αγία Τράπεζα και εκεί αποθέσαμε τα ιερά λείψανα. Έπειτα έβαλα μια τετράγωνη πλάκα από πάνω, την εσφράγισα με τσιμέντο κι έμειναν εκεί περιμένοντας την ημέρα της απελευθέρωσης της Μακεδονίας …»

 

Τον Ιούλιο του 1950, σαράντα έξι χρόνια μετά τον θάνατο του Μελά, έγινε νέα ανακομιδή των λειψάνων του που τοποθετήθηκαν σε κρύπτη στο παρεκκλήσι των Ταξιαρχών στον εσωτερικό νάρθηκα … Ο Μελάς σκοτώθηκε μία φορά, αλλά ετάφη πολλές …

Το 1972 απεβίωσε η Ναταλία Μελά – Δραγούμη και κατ’ επιθυμία της, τα λείψανά της μεταφέρθηκαν μαζί με του συζύγου της.

 

Η «ΑΠΑΓΟΡΕΥΜΕΝΗ»  ΤΑΙΝΙΑ

Η ζωή του Παύλου Μελά, απετέλεσε το θέμα της ομώνυμης μεγάλου μήκους κινηματογραφικής ταινίας παραγωγής 1973 του σκηνοθέτη Φίλιππα Φυλακτού, με πρωταγωνιστές τον Λάκη Κομνηνό (Παύλος Μελάς), την Καίτη Παπανίκα (Ναταλία Δραγούμη) κ.α  και μουσική επένδυση του  Γιάννη Σπανού.

Η ταινία επί σειρά πολλών ετών ήταν «απαγορευμένη» από την «μεταπολίτευση», όσο και αν διάφορα άτομα, εφημερίδες ή ιστοσελίδες διατείνονται ότι κάτι τέτοιο ουδέποτε συνέβη.

(Σ.Σ  Η «απαγόρευση» της ταινίας δεν αποτελεί πληροφορία που βρήκαμε στο διαδίκτυο, αλλά προσωπική γνώση του συντάκτη, ο οποίος προσπάθησε μάταια επί σειρά ετών να την βρει, φτάνοντας μέχρι και τον σκηνοθέτη της, από τον οποίο και πληροφορήθηκε θλιβερές λεπτομέρειες που απλά επιβεβαίωσαν …)

Προ μερικών ετών η ταινία «αποδεσμεύτηκε» και όχι μόνο άρχισε να πωλείται στο εμπόριο, αλλά και διατέθηκε από Κυριακάτικη εφημερίδα σαν ένθετο

 

Η ταινία, την οποία ανεπιφύλακτα συστήνουμε σε κάθε Έλληνα – Ελληνίδα που δεν τη έχει δει, ανεξάρτητα αν η σκηνοθεσία, η εικόνα, ο ήχος, ακόμα και οι ερμηνείες της, δεν έχουν καμία σχέση με τις σύγχρονες ταινίες

 

Επιλέξαμε δε και παραθέτουμε από την μουσική επένδυση της ταινίας το «εμβατήριο»  …

 

… αλλά και ένα πολύ ιδιαίτερο τραγούδι – θρήνο … ένα μοιρολόι, σύνθεση του Γ. Σπανού σε ποίηση Κωστή Παλαμά, με την φωνή της Δ. Γαλάνη …

«Σε κλαίει λαός … πάντα χλωρό να σειέται το χορτάρι
στον τόπο που σε πλάγιασε το βόλι, ω παλληκάρι … »

 

Τέλος, ένα δίλεπτο απόσπασμα της ταινίας με ιδιαίτερη σημασία, για την οποία για πολύ συγκεκριμένους λόγους θα αποφύγουμε να επεκταθούμε

 

 

ΣΧΟΛΙΟ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

To σπίτι του Παύλου Μελά στην οδό Τατοΐου στην Κηφισιά, ετοιμόρροπο και εγκαταλελειμμένο, δείχνει βουβά στον κάθε περαστικό την μνήμη και τον σεβασμό του κράτους και του Δήμου (και όχι μόνο) για τον εθνομάρτυρα … Μία μόνο μικρή μαρμάρινη πλάκα με γράμματα που αχνοφαίνονται στην γκρεμισμένη είσοδο και ανάμεσα στα «antifa» γκράφιτι προσπαθεί να θυμίσει ότι αυτό ήταν το σπίτι του Μελά …

 

Στον αντίποδα της σημερινής ελληνικής πολιτείας, ο Παύλος έναν αιώνα πριν σε μία από τις επιστολές του προς την Ναταλία γράφει … «Αν το αίμα ενός επιφανούς Έλληνα βάψει τη μακεδονική γη, σύσσωμο το έθνος θα εγερθεί και η Μακεδονία θα σωθεί» … και έμελλε (ίσως και να επιζητούσε) να είναι ο ίδιος, αυτός που θα την έβαφε …

Όσα και αν γράψουμε για τον Μελά που εγκατέλειψε οικογένεια, κοινωνική θέση και πλούτο, για να δώσει τελικά και την ίδια του την ζωή του για την απελευθέρωση της Μακεδονίας, θα είναι λίγα.  Ο καπετάν Μίκης Ζέζας απετέλεσε και αποτελεί σύμβολο του Μακεδονικού αγώνα, λόγω της ανιδιοτελούς θυσίας του για την πατρίδα, για την οποία προετοιμαζόταν ψυχικά και σωματικά σε όλη τη σύντομη ζωή του ...  μία θυσία η οποία δεν διδάσκεται πια στους μαθητές … μια θυσία που ουσιαστικά ξεχάστηκε από τους περισσότερους και διαστρεβλώθηκε από παράφρονες …

Συγνώμη Παύλο …

 

Ι.Π

 

 

 

ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ

[1]   Μετά την ορκωμοσία του στην Σχολή Ευελπίδων, μεταξύ άλλων γράφει στον πατέρα του …  «Σεβαστέ μου πατέρα … Προχθές το πρωί έδωσα τον νενομισμένον όρκον … Σας βεβαιώ ότι ορκίσθην έχων πλήρη συναίσθησιν των υπό του όρκου επιβαλλομένων καθηκόντων, σταθεράν δεν απόφαση να τα εκτελέσω ………  σας παρακαλώ, Σεβαστέ μου πατέρα, να μ’ ευχηθείτε όπως ο Θεός με βοηθήσει να τηρήσω εντίμως τον όρκον μου, μέχρι τελευταίας στιγμής της ζωής μου …»

[2]   Πολλές σημαντικές πληροφορίες μπορεί να αντλήσει κάθε ενδιαφερόμενος από μία πλειάδα συγγραμμάτων σχετικά με τη ζωή και το έργο του μεγάλου Μακεδονομάχου, όπως πχ από τα βιβλία της συζύγου του Ναταλίας Μελά, το «Παύλος Μελάς, ωραίος ως Έλλην» της Μήτσης Πικραμένου, το «Ένας άνθρωπος της εποχής του» της Περσεφόνης Καραμπάτη, την «Εθνική ιστορία του Παύλου Μελά» του Νικόλαου Μπενάκη και τόσα άλλα

[3]   Ο Μακεδονικός Αγώνας (1904 – 1908) ήταν η ελληνική ένοπλη αντεπίθεση  εναντίον κυρίως των Βουλγάρων κομιτατζήδων (και δευτερευόντως Ρουμάνων και Σέρβων) μέσα στην Οθωμανική επικράτεια,  απαντώντας έτσι σε μια σταδιακά αυξανόμενη οργανωμένη βία από την βουλγαρική πλευρά προς τον τοπικό πληθυσμό, με σκοπό την αλλοίωση της εθνικής του φυσιογνωμίας προς όφελος των βουλγαρικών διεκδικήσεων.

 

ΠΗΓΕΣ - ΒΟΗΘΗΜΑΤΑ - ΕΙΚΟΝΕΣ

wikipedia.org/1

xalkidikipolitiki.gr     

historicaltrails.wordpress.com

wikipedia.org/2

greekworldhistory.blogspot.com

antexoume.wordpress.com  

se-skepseis.gr

odos-kastoria.gr

cyberotsarka.gr

mikiszezas.blogspot

wikipedia.org/3

nikias.gr

Απομνημονεύματα Μητροπολίτη Καστοριάς Γερμανού Καραβαγγέλη «Ο Μακεδονικός Αγώνας»

Μουσείο Μακεδονικού Αγώνα

 

Search