ΥΨΩΜΑ 731 … ΤΟ ΠΑΡΤΥ ΤΩΝ ΔΑΙΜΟΝΩΝ …

 

ΕΙΣΑΓΩΓΗ

Άνοιξη 1941.  Η έκβαση του πολέμου για τον Μπενίτο Μουσολίνι και τον ιταλικό στρατό, είχε εξελιχθεί σε εφιάλτη. Η προέλασή τους όχι μόνο είχε ανακοπεί, αλλά ο ελληνικός στρατός είχε αντεπιτεθεί απωθώντας τους βαθιά στο αλβανικό έδαφος.

Με την σχεδιασμένη γερμανική εισβολή («Σχέδιο Μαρίτα») να αναμένεται τον Απρίλιο, ο «Ντούτσε» όχι μόνο είχε «δεσμευτεί» στον Χίτλερ ότι τον Μάρτιο θα έκανε παρέλαση στην Αθήνα, αλλά είχε και μία τελευταία ευκαιρία να διασώσει το καταρρακωμένο ιταλικό γόητρο και να «ακυρώσει» τον χλευασμό των Γερμανών

Έτσι, σχεδιάστηκε η μεγάλη «Επιχείρηση PRIMAVERA» ή αλλιώς όπως ονομάσθηκε «Εαρινή επίθεση», για την οποία συγκεντρώθηκε ένας τεράστιος  όγκος δυνάμεων, ώστε να αποκλεισθεί το ενδεχόμενο αποτυχίας.

Αρχικά, το σχέδιο προέβλεπε επίθεση για την διάσπαση της ελληνικής διάταξης, στην τοποθεσία που βρισκόταν μεταξύ των ποταμών Άψου και Αώου, με απώτερο στόχο τα Ιωάννινα.

 

 

ΤΟ ΥΨΩΜΑ 731

Το ύψωμα 731 του όρους Τρεμπεσίνα που βρίσκεται στα στενά της Κλεισούρας ανάμεσα στους δύο ποταμούς, ήταν ένα στρατηγικό πέρασμα από τα βουνά της Αλβανίας, αποτελώντας το κλειδί του κεντρικού τομέα του μετώπου και ήταν ένα από τα ισχυρότερα ερείσματα που κατέλαβε ο ελληνικός στρατός κατά την διάρκεια του χειμώνα. Αν παρέμενε υπό ελληνική κατοχή, κάθε επιθετική προσπάθεια των Ιταλών ήταν καταδικασμένη, ενώ η τυχόν κατάληψή του απ΄ αυτούς, άνοιγε τον δρόμο για τα Ιωάννινα.

(Σ.Σ  Επειδή προφανώς είναι αδύνατον κάθε ύψωμα να έχει κάποιο όνομα, αποτελεί συνηθισμένη στρατιωτική πρακτική, να ονοματίζονται με το υψόμετρό τους. Έτσι στην συγκεκριμένη περίπτωση, το «731» καταδεικνύει ότι πρόκειται για ύψωμα με υψόμετρο 731 μέτρων)

 

Η κατάληψη του υψώματος ήταν τόσο σημαντική για την έκβαση του πολέμου, που ο Μπενίτο Μουσολίνι πέταξε με αεροπλάνο από το Μπάρι στα Τίρανα προκειμένου να αναλάβει προσωπικά την διεύθυνση της επιχείρησης «Πριμαβέρα» (Άνοιξη)

Το ξημέρωμα της 9ης Μαρτίου οι ιταλικές δυνάμεις αποτελούμενες από πέντε Μεραρχίες, μία Λεγεώνα μελανοχιτώνων για την πρώτη φάση της επίθεσης, άλλες τρεις για την δεύτερη φάση, και δύο ακόμα στην περιοχή Τεπελενίου σαν εφεδρεία, βρίσκονταν σε απόλυτη ετοιμότητα, με την υποστήριξη μεγάλου αριθμού αρμάτων, 400 πυροβόλων και ισχυρών αεροπορικών δυνάμεων, ενώ ήδη από τις 4:30 π.μ ο Μουσολίνι βρισκόταν μαζί με τον αρχιστράτηγο Καμπαλιέρο και τον διοικητή της Στρατιάς Στρατηγό Τζελόζο, στο προκεχωρημένο παρατηρητήριο στο ύψωμα «Κομαρίτ» ... και ήταν η μόνη φορά στην διάρκεια του Β΄ ΠΠ που ανώτατος στρατιωτικός ηγέτης βρέθηκε τόσο κοντά στην πρώτη γραμμή.

 

 

Ελληνικές δυνάμεις - διάταξη

Η περιοχή στην οποία θα επικεντρώνονταν η ιταλική επίθεση, βρισκόταν στον τομέα της 1ης Μεραρχίας, της οποίας το 5ο Σύνταγμα (με στρατιώτες που κατάγονταν κατά βάση από την Καρδίτσα και τα Τρίκαλα) κρατούσε τα ζωτικά υψώματα 731, 717 και κάποια άλλα γύρω, που θα σήκωναν το κύριο βάρος της επίθεσης.

Την υπεράσπιση του υψώματος 717, ανέλαβε το 3ο Τάγμα με Διοικητή τον Ταγματάρχη Χειμαριώτη, ενώ την ευθύνη της υπεράσπισης του 731, που αποτελούσε τον κεντρικό πυλώνα της ελληνικής άμυνας  ανέλαβε την νύχτα της 8ης προς 9η Μαρτίου το  2ο Τάγμα με Διοικητή τον Βολιώτη παλαίμαχο Ταγματάρχη Δημήτριο Κασλά, του οποίου η εντολή ήταν σαφής: «Ουδείς θα κινηθή προς τα οπίσω. Πάντες θα αποθάνωσι επί των θέσεών των». Τέλος, το 1ο Τάγμα παρέμεινε σαν εφεδρεία του Συντάγματος.

(Σ.Σ   Σαφώς οι ελληνικές δυνάμεις υστερούσαν κατά πολύ αριθμητικά των ιταλικών, αλλά δεν ήταν δυνατή η ενίσχυσή τους, αφού η στρατιωτική ηγεσία έπρεπε ταυτόχρονα να ενισχύσει την μακεδονική μεθόριο, λόγω της αναμενόμενης γερμανικής επίθεσης)

 

 

Η πρώτη μέρα της επίθεσης

Στις 6:30 της 9ης Μαρτίου, ο Μουσολίνι δίνει το σύνθημα της επίθεσης και ρίχνεται η πρώτη ομοβροντία βαρέως πυροβολικού στο ύψωμα 731, διαμελίζοντας έναν Ανθυπολοχαγό, έναν Λοχία καθώς και ημιονηγούς με τους ημίονούς τους που έφταναν εκείνη την ώρα. Ακολουθεί γενικευμένο μπαράζ πυροβολικού, ενώ σμήνη αεροσκαφών βομβαρδίζουν ανηλεώς τα υψώματα 731 και 717.  Μέσα σε διάστημα 2,5 ωρών, ρίχτηκαν περίπου 100.000 βλήματα εναντίον των ελληνικών θέσεων, σε ένα μέτωπο μόλις 5-6 χιλιομέτρων! 

Στις επικές μάχες των ημερών που ακολούθησαν, ρίφθηκαν τόσα πυρομαχικά, όσο σε κανένα άλλο πεδίο μάχης κατά τον Β΄ΠΠ ...

Γράφει στο πολεμικό του ημερολόγιο ο Ταγματάρχης Κασλάς … «Σμήνη αεροπλάνων ρίπτουν συνεχώς τα φορτία των επί των υψωμάτων 731 και 717. Το ύψωμα 731 όπου το Τάγμα μου σείεται συνεχώς, σκόνη, φωτιά καπνός, η ατμόσφαιρα είναι βαριά, δύσκολα αναπνέει κανείς  από τα αέρια των εκρήξεων. κόλασης πυρός. Μας περιβάλλουν οι καπνοί και οι φλόγες. Δεν μπορούμε να διακρίνουμε στα 10 μέτρα. Το ύψωμα 731 ήτο δασωμένο με δένδρα 4-5 μέτρα εντός διώρου έμεινεν γυμνόν. Τα συρματοπλέγματά μας κατεστράφησαν, τα χαρακώματα ισοπεδώθηκαν, οι στρατιώται καλύπτονται εις τας οπάς των οβίδων και αγωνίζονται απεγνωσμένα να επανορθώσουν τας ζημίας…. Περί της 7:30 ώρα κατόρθωσα να επικοινωνήσω τηλεφωνικώς με τον Σ/ρχη Κετσέα και τον Σ/ρχη Γεωργούλα οι οποίοι αγωνιούσαν  να πληροφορηθούν την κατάστασή μας. Με ερώτησαν αν οι άνδρες μου ήταν στην θέση τους   τους απάντησα ότι οι Λόχοι είναι εις τας θέσει τους . Πόσοι όμως από τους άνδρες μου είναι ζώντες δεν γνωρίζω. μοι διαβίβασαν την εξής γραπτήν Διαταγήν … Επί των θέσεων σας θα αμυνθείτε μέχρις εσχάτων, η Πατρίς, η ανωτάτη Διοίκησις, απαιτεί να κρατήσητε ψηλά την τιμή των όπλων».

 

 

Στις 09:30, μετά τον 2,5 ωρών ανηλεή βομβαρδισμό που έχει ισοπεδώσει το ύψωμα, ιταλικό Τάγμα πραγματοποιεί επίθεση με την βεβαιότητα της εύκολης κατάληψης. Σφοδρά πυρά εξανεμίζουν τις ελπίδες του επιτιθέμενου, που εξαναγκάζεται περί τις 10:15 να αποσυρθεί προς την χαράδρα Πρόι Βέλες … την «χαράδρα του θανάτου», όπου βρίσκεται «στο έλεος» του ελληνικού πυροβολικού, το οποίο του δημιουργεί τεράστιες απώλειες.

Το αποδεκατισμένο ιταλικό Τάγμα αντικαθίσταται από άλλο που πραγματοποιεί 2η επίθεση, πετυχαίνοντας την κατάληψη του υψώματος 717. Η επιτυχία δεν διαρκεί πολύ. Ελληνικές δυνάμεις ανακαταλαμβάνουν το ύψωμα και καταδιώκουν τον εχθρό που έχει νέες μεγάλες απώλειες.

 

 

Στις 12:00 πραγματοποιείται 3η ιταλική επίθεση στα 717 και 731 και επιτυγχάνεται και πάλι η κατάληψη του υψώματος 717. Αυτή τη φορά, η προσπάθεια ανακατάληψης από την ελληνική πλευρά, δεν κρίνεται σκόπιμη και το ύψωμα εγκαταλείπεται.  

Στις 14:00 ακολουθεί σφοδρός βομβαρδισμός σε όλη την ζώνη και εκδηλώνεται η 4η επίθεση η οποία και πάλι αποκρούεται

Στις 14:00 και 16:50 ακολουθούν σφοδροί βομβαρδισμοί και εκδηλώνονται η 5η και η 6η επίθεση, που αποκρούονται και πάλι δημιουργώντας στις ιταλικές δυνάμεις και νέες μεγάλες απώλειες

Στο τέλος της πρώτης μέρας, το «σκηνικό» στο 731 ξεπερνά ήδη κάθε φαντασία. Το γεμάτο καστανιές ύψωμα στο οποίο ρίπτονταν 11 βλήματα ανά δευτερόλεπτο από όλμους, πυροβολικό αλλά και αεροπορία, έχει μεταβληθεί σε κρανίου τόπο … το κυριολεκτικά σκαμμένο έδαφος, οι εκατοντάδες κρατήρες αλλά και το ανθρώπινο «χαλί» από τα πτώματα των νεκρών Ιταλών στρατιωτών, συνέθεταν ένα δαιμονικό σκηνικό.

 

 

Η συνέχεια  [2]

Οι επιθέσεις με την ίδια συχνότητα και σφοδρότητα συνεχίστηκαν και τις επόμενες ημέρες, αν και η 3η ημέρα (11 Μαρτίου) αποδείχθηκε (αναλογικά) η πλέον ολέθρια για το εχθρό, με τεράστιες απώλειες σε άνδρες και πολεμικό υλικό, πράγμα που ανάγκασε την ιταλική διοίκηση να αντικαταστήσει την ίδια νύχτα, την αποδεκατισμένη Μεραρχία που βρισκόταν απέναντι από το 2ο Τάγμα του Ταγματάρχη Κασλά.

Σε όλες τις επιθέσεις … πάντα το ίδιο μοτίβο. Αρχικά ανηλεείς βομβαρδισμοί με κάθε διαθέσιμο μέσον, και στην συνέχεια επιθέσεις που συνήθως κατέληγαν σε μάχες «εκ του συστάδην» με χειροβομβίδες, ξιφολόγχες, άμεσες αντεπιθέσεις των αμυνομένων, και τα πτώματα των νεκρών Ιταλών να στοιβάζονται στις πλαγιές του 731. Πτώματα που οι υπερασπιστές του υψώματος χρησιμοποιούσαν σαν «ταμπούρια», αλλά και πτώματα επάνω στα οποία έπρεπε να πατούν οι Ιταλοί συνάδελφοί τους κάθε φορά που επιχειρούσαν επίθεση …

Τα αλλεπάλληλα κύματα αποκρούονταν με επιτυχία από τους υπερασπιστές του υψώματος, αλλά ο «Ντούτσε» αντικαθιστούσε αμέσως τις αποδεκατισμένες Μεραρχίες του με νέες, αδιαφορώντας απόλυτα για τις ανθρώπινες ζωές.

 

Την νύχτα της 12ης προς 13η Μαρτίου, το 2ο Τάγμα (όπως και όλο το 5ο Σύνταγμα) λόγω μεγάλων απωλειών, αντικαταστάθηκε με το 19ο Σύνταγμα Πεζικού της VI Μεραρχίας Σερρών.  Με το «ξεκούραστο» αυτό Σύνταγμα που δεν είχε εμπλακεί μέχρι εκείνη την ώρα σε μάχη, οι Ιταλοί δεν είχαν πια ελπίδες αν και συνέχισαν να εξαπολύουν επιθέσεις.

Από τις 9 έως τις 19 Μαρτίου οι υπερασπιστές της τοποθεσίας δέχθηκαν περισσότερες από 18 ιταλικές επιθέσεις που είχαν όλες το ίδιο αποτέλεσμα. Η 18η έγινε στις 6.30 της 19ης Μαρτίου, με επίλεκτες μονάδες και άρματα μάχης, η αποτυχία της οποίας έβαλε την «ταφόπλακα» στην ιταλική επιχείρηση

Η συνειδητοποίηση της όλης κατάστασης από τον Μουσολίνι, αποκαλύπτεται το πρωί της 21ης Μαρτίου, όταν καλεί τον φίλο του Στρατηγό Πίκολο και του λέει … «Σε κάλεσα εδώ επειδή αποφάσισα να γυρίσω αύριο στη Ρώμη… Μου έρχεται εμετός μέσα σε αυτή την ατμόσφαιρα» και στη θυμωμένος ξεσπά κατά των Στρατηγών του … «Με εξαπάτησαν, δεν κάναμε ούτε ένα βήμα προς τα εμπρός. Τους περιφρονώ βαθύτατα!»

Το πρωί της επομένης ημέρας, ταπεινωμένος έφευγε για την Ρώμη, αφήνοντας πίσω του την αποδεκατισμένη και ηττημένη στρατιά του

Στις 09:30 της 22ας Μαρτίου πλησίασε το ύψωμα 731 μία ομάδα Ιταλών κηρύκων αποτελούμενη από στρατιωτικούς ιερείς και τραυματιοφορείς, προκειμένου να ζητήσουν εκεχειρία για τον ενταφιασμό των νεκρών τους, αναφέροντας ότι ο Διοικητής της Μεραρχίας «Μπάρι» είχε διατάξει διακοπή πυρών και παρακαλούσε την ελληνική πλευρά να κάνει το ίδιο, πράγμα που έγινε δεκτό από την διοίκηση της 1ης ελληνικής Μεραρχίας. 

 

 

Σύμφωνα με έκθεση του Συντάγματος, όταν ο ιερέας επικεφαλής των κηρύκων οδηγήθηκε με δεμένα μάτια στον σταθμό διοικήσεως κοντά στις ελληνικές γραμμές άμυνας (όπου η πυκνότητα των πτωμάτων ήταν μεγαλύτερη) και του αφαιρέθηκε ο επίδεσμος, βλέποντας το θέαμα έπαθε ισχυρό σοκ, κάλυψε το πρόσωπο με τα χέρια του ψιθυρίζοντας  «τρομερό», και χρειάσθηκε χρόνος και αρκετή δόση κονιάκ για να ηρεμήσει.

Οι δύο τελευταίες επιθέσεις κατά του υψώματος 731 πραγματοποιήθηκαν από τις ιταλικές δυνάμεις στις 00:00 και 03:30 της νύχτας της 24ης Μαρτίου, χωρίς προπαρασκευή πυροβολικού και χωρίς για μία ακόμα φορά να επιφέρουν κάποιο αποτέλεσμα, πέρα απ΄ το να αφήσουν πίσω τους, νεκρούς και αιχμαλώτους

Το ύψωμα 731 που δεν κατακτήθηκε ποτέ, δέχθηκε τόσα πυρά, που το ύψος του μειώθηκε κατά 5 μέτρα! Αργότερα θα αναφερόταν στους χάρτες ως … ύψωμα «726», αφού όπως προαναφέραμε το υψόμετρο καθορίζει την ονομασία …

Οι απώλειες των αντιπάλων σε έμψυχο δυναμικό, ανήλθαν σε 12.000 νεκρούς από πλευράς των ιταλικών δυνάμεων και 1.200 από την πλευρά των ηρωικών υπερασπιστών [1] 

 

Η ΑΝΘΡΩΠΙΝΗ ΠΛΕΥΡΑ

Βιβλία ολόκληρα θα μπορούσαν να γραφτούν για την ανθρώπινη πλευρά αυτής της πιο αιματηρής μάχης του πολέμου, αλλά για την οικονομία του άρθρου θα περιοριστούμε στην σύντομη συνέντευξη δύο βετεράνων που έζησαν την φρενίτιδα στο ύψωμα 731 … του Ευάγγελου Κόγια από τους Σοφάδες Καρδίτσας και του Χρήστου Κανέλα από την Πύλη Τρικάλων (που έφυγε απ΄ τη ζωή λίγες μέρες μετά) ο οποίος σε μία γοερή εξομολόγηση λέει … «… ήμουν πολυβολητής … τους σκότωσα και τους βλέπω στον ύπνο μου … τι ψυχή θα δώσω στο  Θεό …»

 

 

Η νίκη των ελληνικών όπλων, όχι μόνο έδωσε και πάλι ελπίδα στους φοβισμένους λαούς της Ευρώπης, αλλά η μη κατάληψη της Ελλάδος από τον ιταλικό στρατό, καθυστέρησε τις γερμανικές δυνάμεις (που επιτέθηκαν στις 6 Απριλίου) κατά 40 ημέρες και κατά συνέπεια την επίθεση αυτών εναντίον της Σοβιετικής Ένωσης, γεγονός που στάθηκε μοιραίο για την όλη έκβαση του πολέμου 

 

 

ΑΝΤΙ ΕΠΙΛΟΓΟΥ …

… ένα απόσπασμα από άρθρο του Ιστορικού δρ. Κων/νου Καζάκου  («ΙΣΤΟΡΙΑ του Έθνους» / τεύχος 08, Οκτωβρίου 2009)

«Στην τιτάνια προσπάθειά τους για την κατάληψη του στρατηγικού υψώματος 731 οι Ιταλοί στρατιώτες έγραψαν σελίδες άφθαστου ηρωισμού. Τελικά όμως ο στόχος τους δεν επετεύχθη. Ίσως γιατί ακόμη και οι ήρωες λυγίζουν, όταν αμφιβάλλουν για το αν οι αντίπαλοί τους είναι άνθρωποι. Και πώς να μη συνέβαινε αυτό, όταν, μετά από κάθε λυσσώδη βομβαρδισμό, που μετέτρεπε το 731 σε δαντική κόλαση, κάποια απόκοσμα πλάσματα με χακί στολές ξεπετάγονταν από τις φλόγες, έτοιμα να αποκρούσουν μια ακόμα επίθεση;»         

 

ΣΧΟΛΙΟ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

Είναι ακατανόητο από τον μέσο ανθρώπινο νου, πως δύο καταπονημένα Συντάγματα αμύνθηκαν απέναντι σε μία τέτοια πολυήμερη δαιμονική επίθεση ενός εχθρού «ξεκούραστου», με συντριπτική αριθμητική υπεροχή, τεράστια υπεροπλία και απόλυτη αεροπορική υπεροχή … αλλά είναι και πραγματικά ανεξήγητο, πως μία τόσο σημαντική αλλά και τόσο αιματηρή μάχη έχει ξεχαστεί. Πως είναι δυνατόν η μάχη των μαχών να παραμένει άγνωστη στην πλειονότητα των Ελλήνων ...

Το ύψωμα 731, ή «Γολγοθάς» όπως το ονόμασαν τότε οι στρατιώτες, ήταν οι σύγχρονες οι Θερμοπύλες … οι Θερμοπύλες που δεν έπεσαν, γιατί αυτή τη φορά δεν υπήρχε «Ανωπαία οδός»

Το ύψωμα 731 γράφτηκε στο Μνημείο του Άγνωστου Στρατιώτη, για να θυμίζει ιστορίες υπερανθρώπων που λησμονούνται από το εθνικό Αλτσχάιμερ

Αιώνια τιμή και δόξα στους ανώνυμους Έλληνες μαχητές …  

 

Ι.Π

 

 


ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ

[1]   Ο αναφερόμενος στο άρθρο αριθμός νεκρών, συμφωνεί με τις περισσότερες ιστορικές πηγές, αν και κάποιες διαφοροποιούνται, με την «Βικιπαίδεια» να καταγράφει τους χαμηλότερους όλων, δίνοντας 1.000 νεκρούς Ιταλούς και 125 Έλληνες αντίστοιχα

[2]   Λεπτομερείς περιγραφές των γεγονότων ανά ημέρα αγώνος στο άρθρο  του διδασκάλου – εφέδρου Υπολοχαγού κ. Γιάννη Κατσικογιώργου.

 

ΠΗΓΕΣ

wikipedia.org

huffingtonpost.gr   

topontiki.gr   

katsikogiorgos.webnode.com   

mixanitouxronou.gr     

athamastos.blogspot.com         

Search