ΤΑΦΗ ή ΚΑΥΣΗ; ΑΝΤΙΚΡΟΥΟΜΕΝΕΣ ΑΠΟΨΕΙΣ, ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΚΑΙ ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ

ΑΝΤΙ ΠΡΟΛΟΓΟΥ

Η συγγραφή του άρθρου που ακολουθεί, δεν έγινε με καμία πρόθεση εκθειασμού ή κατακραυγής του ενταφιασμού ή της καύσης των νεκρών. Είναι απλά μία προσπάθεια καταγραφής των αντικρουόμενων απόψεων και ισχυρισμών για το θέμα, ώστε κατά το δυνατόν να διευκολύνει την σκέψη και την τυχόν απόφαση κάθε ενδιαφερόμενου/ης …  γιατί η άποψη και η στάση μας απέναντι στον θάνατο και τις διαδικασίες που τον συνοδεύουν, εξαρτάται από το τι γνωρίζουμε γι΄ αυτά … 

 

ΤΑΦΗ ή ΚΑΥΣΗ;

Το ερώτημα της «διαχείρισης» των νεκρών προϋπήρχε σε βάθος χιλιετιών, με τις κοινωνίες από το μακρινό παρελθόν μέχρι τις μέρες μας να υιοθετούν διάφορες πρακτικές. Στην σημερνή εποχή το ερώτημα για την ελληνική πραγματικότητα είναι πιο επίκαιρο από ποτέ. Φωνές ένθεν και ένθεν που καταλήγουν στα άκρα, αντιμάχονται επάνω σε ένα σκληρό αφ΄ εαυτού θέμα, όλες σίγουρες για την ορθότητα των ισχυρισμών τους … αν και ο κάθε αντικειμενικός «παρατηρητής» διακρίνει υπέρ και κατά και στις δύο «παρατάξεις»

Σχεδόν για όλους που έχουν παγιώσει την θέση τους και υπεραμύνονται αυτής εμμονικά, το θέμα είναι απλό. Για την μια πλευρά είναι απλά αδιαπραγμάτευτο θέμα παράδοσης ή/και θρησκευτικής πίστης, ενώ για την άλλη είναι απλά αδιαπραγμάτευτο θέμα προσωπικού δικαιώματος. Δεν ξέρουμε κατά πόσο είναι τόσο «απλό» το θέμα, αλλά σίγουρα το αποτέλεσμα είναι και πάλι ένας «εμφύλιος πόλεμος» με θρησκευτικό μανδύα, που φυσικά επισύρει τις ανάλογες συνέπειες … ορατές ή αόρατες …

Πριν όμως βιαστούμε να πάρουμε θέση υπέρ της μίας ή της άλλης πλευράς, ας δούμε συνοπτικά την προϊστορία του θέματος, αλλά και τις υπάρχουσες επ΄ αυτού απόψεις, γιατί … η τοποθέτηση χωρίς γνώση, αποτελεί απλά ανοησία

 

ΑΠΟ ΤΗΝ ΑΡΧΑΙΑ ΜΕΧΡΙ ΤΗΝ ΣΥΓΧΡΟΝΗ ΕΛΛΑΔΑ

Μέχρι τον 11ο αιώνα π.Χ οι Έλληνες έθαβαν τους νεκρούς τους, αφού θεωρείται πως κατά την Μυκηναϊκή περίοδο ήταν γνωστό μόνο το έθιμο του ενταφιασμού. Μετά τον 11ο αιώνα αρχίζουν να εφαρμόζουν την καύση (πιθανώς επηρεασμένοι από έθιμα της Ανατολής), αλλά στην συνέχεια και κατά την διάρκεια των αιώνων φαίνεται να εναλλάσσεται η «προτίμηση» κυριαρχώντας άλλοτε η ταφή και άλλοτε η καύση, Ωστόσο, σύμφωνα με διάφορες πηγές, κατά τον 8ο π.Χ αιώνα συναντούμε την παράλληλη χρήση και των δύο, πράγμα που συμβαίνει και κατά τον 6ο – 5ο π.Χ αιώνα, όπου δεν υπάρχει μεν κάποια ρητή μαρτυρία από συγγραφείς [1], αλλά μας την επιβεβαιώνουν τα ταφικά μνημεία που ανακαλύφθηκαν …

Στον αρχαίο ελληνικό κόσμο, συναντούμε ιστορικά την αρχή της καύσης των νεκρών κατά τον πόλεμο της Τροίας (χωρίς φυσικά να αποκλείεται η προΰπαρξή της), με τα Ομηρικά έπη να είναι τα αρχαιότερα κείμενα που αναφέρονται στο θέμα. [2]  Τόσο κατά την Ιλιάδα όσο και κατά τη Οδύσσεια, η αποτέφρωση παρουσιάζεται σαν ένα αγωνιώδες αίτημα των ψυχών, ενώ γενικά η διαδικασία της, δείχνει να προτιμάται από άλλους τρόπους ταφής, κυρίως σε περιόδους πολέμου ή επιδημιών.

Εκτός από τον Όμηρο, διάφοροι αρχαίοι συγγραφείς όπως ο Πλούταρχος, ο Αισχύλος, ο Σοφοκλής, ο Ηρόδοτος κ.ά αναφέρουν καύσεις «επώνυμων» νεκρών, ενώ ο Λουκιανός γράφει ότι τα έθιμα της ταφής διαφέρουν κατά έθνη, με τον Έλληνα να καίει τον νεκρό, τον Πέρση να τον θάβει, τον Ινδό να τον περιχρίει με υαλώδη ύλη, τον Σκύθη να τον τρώει και τον Αιγύπτιο να τον βαλσαμώνει …

Κατά τις περιόδους παράλληλης χρήσης ταφής και καύσης, διαπιστώνουμε συχνά ότι η επιλογή της μεθόδου διαφοροποιείται ανάλογα με τον νεκρό. Για παράδειγμα, βλέπουμε ότι μετά την μάχη του Μαραθώνα, οι μεν νεκροί Αθηναίοι αποτεφρώνονται, οι δε Πλαταιείς και οι δούλοι που δεν πολέμησαν στην ίδια γραμμή με τους Αθηναίους θάβονται … ή όπως στις ανασκαφές που πραγματοποίησαν Ελβετοί αρχαιολόγοι στην Ερέτρια αποκαλύπτοντας μία μικρή νεκρόπολη (8ου-7ου πχ αιώνα), διαπιστώθηκε ότι τα μεν παιδιά είχαν ενταφιαστεί, οι δε ενήλικες είχαν αποτεφρωθεί … πράγμα που έρχεται σε συμφωνία με το (σχεδόν επιβεβαιωμένο) γεγονός ότι και οι Αθηναίοι δεν έκαιγαν ποτέ σώματα μικρών παιδιών, αλλά τα έθαβαν σε πήλινες λάρνακες …

Σε κάθε περίπτωση, η διαδικασία της καύσης είτε σε παράλληλη χρήση είτε όχι, διατηρήθηκε μέχρι την εμφάνιση του Χριστιανισμού, οπότε και αρχίζει να υποχωρεί μέχρι την πλήρη επικράτηση του εθίμου της ταφής

Στην σύγχρονη Ελλάδα το θέμα τέθηκε για πρώτη φορά το 1987 και τελικά το 2006 με την ψήφιση σχετικού νόμου (3448/2006, άρθ. 35), εγκρίθηκε η αποτέφρωση των νεκρών, σε όσους φυσικά το επιτρέπουν οι θρησκευτικές τους πεποιθήσεις.

Σήμερα αν και η καύση έχει νομοθετηθεί, δεν έχει ακόμα εγκατασταθεί κανένας αποτεφρωτήρας (πιθανότατα λόγω της σθεναρής στάσης της Εκκλησίας), καθώς παραμένει σε εκκρεμότητα το ζήτημα (ή το πρόσχημα) της χωροθέτησής. Έτσι μέχρι στιγμής, όσοι επέλεξαν την αποτέφρωση, οδηγήθηκαν στις περισσότερες περιπτώσεις στη Βουλγαρία, με αποτέλεσμα περισσότεροι από 3.500 σοροί κατ΄ έτος να μεταφέρονται για αποτέφρωση στο εξωτερικό, οι περισσότεροι των οποίων στο τεράστιο αποτεφρωτήριο της Σόφιας, με το κόστος της όλης διαδικασίας να κυμαίνεται για τους συγγενείς από 1.500 έως 3.000€ [3]

 

ΑΠΟ ΑΛΛΕΣ ΑΡΧΑΙΕΣ, ΜΕΧΡΙ ΣΥΓΧΡΟΝΕΣ ΚΟΙΝΩΝΙΕΣ

Οι Πέρσες θεωρώντας ότι η φωτιά είναι θεότητα, πίστευαν ότι δεν ήταν επιτρεπτό να δίνουν σε αυτήν νεκρούς

Οι Αιγύπτιοι θεωρούσαν ότι η φωτιά είναι ένα έμψυχο θηρίο το οποίο τρώει οτιδήποτε βρίσκει και αφού ικανοποιήσει την πείνα του πεθαίνει μαζί με αυτό που έφαγε. Έτσι, με βάση αυτή την δοξασία, αυτονόητα πίστευαν ότι δεν επιτρέπεται η παράδοση νεκρών στο θηρίο   

Οι Χαλδαίοι θεωρούσαν ότι είναι ασέβεια να καίγονται οι νεκροί, ενώ οι Ινδοί όχι μόνο τους έκαιγαν, αλλά μαζί με τον νεκρό, έκαιγαν και την αγαπημένη του σύζυγο.

Οι Βίκινγκς, εφάρμοζαν και την ταφή και την καύση, αν και σχετικά με την ταφή πίστευαν ότι η διατήρηση του σώματος μπορούσε να φέρει στους ζωντανούς δυσάρεστες εκπλήξεις. Κατά την καύση, έβαζαν σε λέμβους ή σε πλοία (τους αρχηγούς) και αφού τα άφηναν να απομακρυνθούν από την ακτή, τους έβαζαν φωτιά με πύρινα βέλη 

Οι Κέλτες έκαιγαν και έθαβαν τους νεκρούς τους, με οτιδήποτε τους ήταν χρήσιμο όσο ζούσαν, ενώ με τον θάνατο βασιλιά ή αρχηγού συγκεντρώνονταν για μία τελετουργική αποτέφρωση, που περιελάμβανε την αναπόληση των κατορθωμάτων του και επικήδειους αγώνες.

Για τα ευρωπαϊκά δεδομένα γενικότερα, κατά την προϊστορική εποχή η καύση των νεκρών συνηθίζεται στην κεντρική Ευρώπη, ενώ αργότερα κατά την νεολιθική εποχή - εποχή του χαλκού συναντάται περισσότερο στην νότια (όπως και στην Ελλάδα).

Κατά την Κλασική και Ρωμαϊκή περίοδο, πολιτισμένοι λαοί όπως οι Έλληνες και οι Ρωμαίοι, συνεχίζουν τις αποτεφρώσεις των νεκρών, μέχρι τα πρώτα χριστιανικά χρόνια οπότε και απαγορεύθηκε η καύση.

Στην Γαλλία η αποτέφρωση επιτράπηκε με διάταγμα από το 1789, αλλά ρυθμίστηκε με νόμο το 1887, στην Γερμανία διασφαλίσθηκε με νόμο του 1934 ο οποίος εξίσωσε την αποτέφρωση με την ταφή, στην Ρωσία εισήχθη το 1920 από την κυβέρνηση των Μπολσεβίκων, στην Ισπανία το θέμα ρυθμίστηκε με σχετικό νόμο το 1945, στην Βρετανία έχει επιτραπεί με δικαστική απόφαση του 1884, ενώ τα πρώτα αποτεφρωτήρια στην Ρουμανία και την Σερβία, δημιουργήθηκαν το 1928 και 1964 αντίστοιχα.

Το 2016, για πρώτη φορά στις ΗΠΑ οι αποτεφρώσεις ήταν περισσότερες από τις ταφές, γεγονός που παρατηρείται και σε αρκετές χριστιανικές χώρες της Ευρώπης όπως στην Βρετανία, την Γερμανία, την Ελβετία, την Σουηδία, την Ολλανδία κ.ά, ενώ αξίζει να σημειωθεί ότι η χώρα με το μεγαλύτερο ποσοστό αποτέφρωσης νεκρών στον κόσμο, είναι η Ιαπωνία, στην οποία ξεπερνά το 99% και στην οποία σήμερα η καύση θεωρείται ως η μόνη επιλογή ανεξαρτήτως θρησκευτικών πεποιθήσεων.

Τέλος, μία εντελώς διαφορετική πρακτική στο θέμα ακολουθείται στο Θιβέτ, όπου αφού προηγηθεί της τελικής «φάσης» μία μεγάλη ιεροτελεστία, εάν μεν η σωρός ανήκει σε ευγενή (οπότε η οικογένειά του έχει την δυνατότητα να πληρώσει) πραγματοποιείται καύση, αν όχι, λόγω έλλειψης καυσίμων η σορός μεταφέρεται σε κάποια βραχώδη κορυφή, κόβεται σε κομμάτια και παραδίδεται για τροφή στα όρνεα. Σε περιπτώσεις δε πολύ μεγάλων ανδρών (πχ Δαλάι Λάμα, Τάσι Λάμα κ.ά), εφαρμόζεται το βαλσάμωμα του νεκρού.

 

ΟΙ ΘΕΣΕΙΣ ΔΙΑΦΟΡΩΝ ΘΡΗΣΚΕΙΩΝ

-  Χριστιανισμός (Καθολική Εκκλησία).  Αρχικά απαγόρευε την καύση των νεκρών, αλλά η στάση της άλλαξε κατά την 10ετία του ΄60, όταν την επέτρεψε για «πρακτικούς λόγους» και εφόσον η συγκεκριμένη διαδικασία δεν θα γινόταν στο όνομα κάποιας παγανιστικής δοξασίας. Σήμερα, σύμφωνα με την τρέχουσα καθολική κατήχηση, η Εκκλησία επιτρέπει την καύση εφόσον η τελευταία δεν αποτελεί ένδειξη άρνησης της πίστης περί «ανάστασης των νεκρών», ενώ θεωρείται απαραίτητη η ταφή της τέφρας, ως ένδειξη σεβασμού στον νεκρό, και δεν επιτρέπεται ο διασκορπισμός της ή η φύλαξη της τεφροδόχου σε οικιακό χώρο.

-  Χριστιανισμός (Ορθόδοξη Εκκλησία).  Χωρίς να υφίσταται κάποιο δόγμα που να επιβάλλει τον ενταφιασμό του νεκρού, η ορθόδοξη Εκκλησία απορρίπτει την αποτέφρωση του σαν αντίθετη με το πνεύμα της διδασκαλίας της

-  Χριστιανισμός (Προτεσταντισμός)Η στάση στο θέμα διαφοροποιείται ανάλογα με το δόγμα. Έτσι, οι Λουθηρανοί και οι Καλβινιστές αναγνωρίζουν την πρακτική της αποτέφρωσης, σε αντίθεση με τους Αντβεντιστές και τους Πρεσβυτεριανούς που την απορρίπτουν 

-  Ιουδαϊσμός.  Απαγορεύει απόλυτα την καύση, θεωρώντας ότι το ανθρώπινο σώμα είναι «δάνειο» από τον Θεό και πρέπει να «επιστραφεί» σε αυτόν κατά το δυνατόν ακέραιο. Ωστόσο αρκετοί Εβραίοι επιλέγουν πλέον να αποτεφρωθούν, πράγμα που έχει δημιουργήσει κατά καιρούς έντονες διαμάχες.

-  Ισλαμισμός.  Απαγορεύει επίσης απόλυτα την αποτέφρωση, αφού σύμφωνα με το Κοράνι η απόδοση τιμών «στα παιδιά του Αδάμ» επιβάλλει την ταφή του νεκρού στην γη με κάθε σεβασμό και σύμφωνα με την ισλαμικές παραδόσεις και έθιμα.

(Σ.Σ  Σημειώνεται ότι παρ΄ ότι οι Εβραίοι και οι Μουσουλμάνοι δεν αποτεφρώνονται, υπάρχουν κρεματόρια τόσο στο Ισραήλ όσο και στις αραβικές χώρες, για τους ετερόδοξους που ζουν εκεί)

 

-  Ινδουϊσμός.  Επειδή για τον Ινδουισμό το νεκρό σώμα δεν έχει καμία σημασία (αφού ο θάνατος αφορά μόνο την σάρκα), προτείνεται η καύση του νεκρού γιατί έτσι ενθαρρύνεται η ψυχή να αποχωρήσει από το σώμα, ενώ ταυτόχρονα αποθαρρύνεται το μακροχρόνιο πένθος. Από την «σύσταση» αυτή του Ινδουισμού εξαιρούνται και μπορούν να ταφούν όσοι χαρακτηρίζονται άγιοι (αφού θεωρείται ότι ήδη έχουν καταφέρει έναν μερικό αποχωρισμό της ψυχής από το σώμα) και τα παιδιά (για τα οποία θεωρείται ότι σε αυτά η ψυχή δεν είχε αρκετό χρόνο να συνδεθεί με το σώμα)        

-  Βουδισμός - Σιχισμός.  Προτιμούν την αποτέφρωση με αντιλήψεις αντίστοιχες του Ινδουισμού. Ωστόσο δεν απαγορεύουν την ταφή, η οποία μπορεί να γίνει ανάλογα με τις κατά τόπους συνθήκες και δυνατότητες.

 

ΤΑ ΕΠΙΧΕΙΡΗΜΑΤΑ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ ΤΗΣ ΤΑΦΗΣ ΚΑΙ Η ΘΕΣΗ ΤΗΣ ΕΚΚΛΗΣΙΑΣ ΤΗΣ ΕΛΛΑΔΟΣ

Η βασική θεώρηση των υπέρμαχων της ταφής, είναι ότι τα οστά ενός νεκρού … τα λείψανά του, αποτελούν το κατάλοιπο της ανθρώπινης ύπαρξής του, διατηρούν την ταυτότητά του, και κατά συνέπεια είναι ιερά. 

Πέραν δε αυτού, κατά κανόνα τα επιχειρήματα που στηρίζουν την θέση τους, επικεντρώνονται είτε στην σύγχρονη ελληνική – οικογενειακή παράδοση, είτε στις αρχές της Εκκλησίας, η οποία ως ορθόδοξη - αν και δεν υπάρχει κάποιο Δόγμα που να επιβάλλει τον ενταφιασμό - απορρίπτει την καύση των νεκρών και συνιστά στα μέλη της την ταφή, θεωρώντας ότι :

   -   αποτελεί παράδοση, με πρότυπο την ενσώματη ταφή του Χριστού

   -   το σώμα αποτελεί ναό του Αγίου Πνεύματος, στοιχείο της υπόστασης του ανθρώπου που πλάστηκε από τον Θεό «κατ΄ εικόνα και καθ΄ ομοίωσίν Του» προς το οποίο η καύση καταδεικνύει έλλειψη σεβασμού και φροντίδας

   -   εκδηλώνει την πίστη στην προσδοκία της ανάστασης του σώματος … και για την ακρίβεια όπως αναφέρεται στο Σύμβολο της Πίστεως, της «ανάστασης των νεκρών και ζωής του μέλλοντος αιώνος». Ο Χριστιανός πιστεύει και περιμένει την ανάσταση που αφορά ολόκληρη την ψυχοσωματική του υπόσταση. Περιμένει την ανάσταση του καινούργιου ανθρώπου μέσα από το σώμα που φθείρεται, σαν το νέο σιτάρι μέσα από τον σπόρο που σαπίζει στη γη. [4]

   -   καταδεικνύει τον σεβασμό προς το ανθρώπινο πρόσωπο σαν ψυχοσωματική ενότητα, αφού σώμα και ψυχή συνεχίζουν να φέρουν κατά κάποιο τρόπο την σφραγίδα εκείνου του όλου στο οποίο ανήκαν, δηλαδή του ενός μοναδικού ανθρώπινου προσώπου. Όταν κάποιος θεωρεί το νεκρό σώμα σαν ένα σεβαστό κατάλοιπο της ανθρώπινης ύπαρξης, θέλει να το τιμήσει, με αποτέλεσμα να θεωρεί την ταφή και την διατήρηση των οστών ιερή. Εξ’ άλλου, τα ξερά οστά διατηρούν ζωντανή τη βιολογική ταυτότητα του νεκρού, αλλά όχι η στάχτη.  [5]

   -   αποτελεί «κοίμηση» και λόγω αυτού, ο τόπος ταφής ονομάζεται κοιμητήριο.  Έτσι με βάση την θεώρηση αυτή, δεν είναι δυνατόν να σκεφτεί κάποιος να κάψει αυτόν για τον οποίον έχει την αίσθηση ότι κοιμάται

Για τους λόγους που προαναφέρθηκαν, η Εκκλησία έλαβε σαφή θέση κατά της αποτέφρωσης των νεκρών, η οποία και διατυπώθηκε με την ακόλουθη ανακοίνωση … «Προς αποφυγήν οιασδήποτε θεολογικής, κανονικής και ανθρωπολογικής εκτροπής, απαραίτητος είναι ο σεβασμός των θρησκευτικών πεποιθήσεων και η διακρίβωση της οικείας βουλήσεως του κεκοιμημένου και όχι η βούληση ή η δήλωση των οικείων του. Εκείνος ο οποίος αποδεδειγμένως οικειοθελώς εδήλωσε την επιθυμία περί καύσεως του σώματός του, δηλώνει την αυτονόμησή του και ως εκ τούτου δεν τελείται Νεκρώσιμος Ακολουθία και Ιερό Μνημόσυνο υπέρ αυτού».

Με λίγα λόγια, η Εκκλησία θεωρεί ότι η επιλογή της καύσης υποδεικνύει άρνηση της ανάστασης και κατά συνέπεια δεν είναι δυνατόν να ψαλεί η εξόδιος ακολουθία η οποία είναι συνυφασμένη με την προσδοκία της (ανάστασης).  Έτσι μετά την προσκόμιση των απαραίτητων δικαιολογητικών [6], πραγματοποιείται η λεγόμενη «πολιτική κηδεία» [7]  κατά την οποία προηγείται της αποτέφρωσης (ή και της ταφής) μία τελετή αποχαιρετισμού σε κάποια αίθουσα (ή στο ύπαιθρο), όπου ακούγονται οι επικήδειοι λόγοι και οι παρευρισκόμενοι συλλυπούνται τα μέλη της οικογενείας 

 

Ο ΑΝΤΙΛΟΓΟΣ ΤΩΝ ΥΠΕΡΜΑΧΩΝ ΤΗΣ ΚΑΥΣΗΣ ΚΑΙ ΤΑ ΠΛΕΟΝΕΚΤΗΜΑΤΑ ΑΥΤΗΣ

Οι υπέρμαχοι της καύσης, θεωρώντας πρωταρχικά ότι η διαχείριση του σώματός τους αποτελεί θεμελιώδες δικαίωμά τους, «απαντούν» στην εκκλησία ότι το φυσικό σώμα χάνει την «αξία» του αφού η ψυχή αποχωρίζεται απ΄ αυτό, η οποία θα αναστηθεί αργότερα με ένα νέο σώμα και κατά συνέπεια δεν έχει καμία σημασία η κατάληξη του νεκρού – φθαρτού σώματος. Παράλληλα δε κατηγορούν την Εκκλησία ότι τελεί εξόδιο ακολουθία για δολοφόνους, παιδεραστές, εμπόρους ναρκωτικών, αλλά «τιμωρεί» τους νεκρούς και τους συγγενείς τους, επειδή απλά επέλεξαν την καύση αντί της ταφής.

Ο κ. Αντώνης Αλακιώτης, Πρόεδρος της Επιτροπής για το Δικαίωμα της Αποτέφρωσης των Νεκρών στην Ελλάδα, λέει μεταξύ άλλων σε σχετικές δηλώσεις του… «Δεν είναι δογματικό το θέμα. Όλες οι Ορθόδοξες Εκκλησίες σε διάφορες χώρες όπως π.χ. Βουλγαρία, Σερβία, Ρουμανία, Ρωσία, Ουκρανία παρέχουν την εξόδιο ακολουθία και δέχονται την κατ΄ οικονομία εκταφή και αποτέφρωση» προσθέτοντας «Ποιον προσπαθούν να τιμωρήσουν; Τους συγγενείς του νεκρού; Η εξόδιος ακολουθία είναι παρηγορητική προς τους συγγενείς. Η εκκλησία είναι συγχωρός, δεν είναι τιμωρός, γι’ αυτό και παρέχεται η εξόδιος ακολουθία ακόμη και σε εγκληματίες. Είναι απίστευτη σκληρότητα από την πλευρά της εκκλησίας αυτό που γίνεται ….  Δεν θέλουμε να προκαλέσουμε. Σεβόμαστε την Εκκλησία κι ευελπιστούμε ότι με την πάροδο του χρόνου η Ορθόδοξη Εκκλησία της Ελλάδος θα αποδεχτεί κατ’ οικονομία την αποτέφρωση των νεκρών και θα παρέχει την εξόδιο ακολουθία στους ορθόδοξους πιστούς Έλληνες που επιλέγουν την αποτέφρωση».

Σύμφωνα με τους υπέρμαχους της αποτέφρωσης των νεκρών, για τους οποίους αποτελεί μία «αξιοπρεπή διαδικασία» τόσο για τον νεκρό όσο και για τους οικείους του, η καύση παρουσιάζει σημαντικά πλεονεκτήματα απέναντι στην διαδικασία της ταφής, που όπως διατείνονται είναι …

-   Η μεγάλη οικονομική διαφορά.   Το κόστος της αποτέφρωσης που εκτιμάται ότι θα ανέρχεται στα 500€ μετά την εγκατάσταση αποτεφρωτηρίων στην Ελλάδα, είναι μηδαμινό σε σύγκριση με τη ταφή, αφού σ΄ αυτήν θα πρέπει να συνυπολογιστούν η ενοικίαση γης στο κοιμητήριο (συνήθως επί 3ετία), η κατασκευή του μνήματος, η εν νέου ενοικίαση πέραν της 3ετίας καθόσον συχνά το σώμα για διάφορους λόγους δεν έχει αποσυντεθεί πλήρως, καθώς και η μετά την εκταφή συνεχής οικονομική αφαίμαξη της οικογενείας με την ενοικίαση οστεοφυλακίου για την συντήρηση των οστών.                     

-   Η αποφυγή της μακάβριας εμπειρίας της εκταφής.   Η καύση του νεκρού, απαλλάσσει την οικογένειά του από την ιδιαίτερα οδυνηρή υποχρεωτική διαδικασία της εκταφής, η οποία συνήθως στα κορεσμένα χώματα των κοιμητηρίων των μεγαλουπόλεων επαναλαμβάνεται και δεύτερη φορά, λόγω μη αποσύνθεσης του σώματος και επαναταφής του. 

-   Η προστασία του περιβάλλοντος.   Η διαδικασία της ταφής επιβαρύνει το περιβάλλον (γης και υδροφόρου ορίζοντα) των νεκροταφείων τα περισσότερα των οποίων βρίσκονται εκτός κατοικημένων περιοχών, αλλά και τα οποία είναι ήδη κορεσμένα.

-   Ούτως ή άλλως, κοινό το τέλος των λειψάνων.   Παρά την θεώρηση των υπέρμαχων της ταφής ότι τα οστά αποτελούν «κατάλοιπο της ανθρώπινης ύπαρξης», ότι «διατηρούν την βιολογική ταυτότητα του νεκρού» και ότι πρόκειται για «ιερά λείψανα», αργά ή γρήγορα, όταν πια οι συγγενείς σταματήσουν να πληρώνουν για ενοικίαση οστεοφυλακίου είτε λόγω οικονομικής ανέχειας είτε γιατί έπαψαν να υπάρχουν και οι ίδιοι, τα οστά έχουν την τραγική κατάληξη του «χωνευτηρίου», πράγμα που αποτελεί την πιο απαξιωτική συμπεριφορά προς τους νεκρούς  

 

ΕΠΙΠΡΟΣΘΕΤΑ ΤΩΝ ΠΑΡΑΠΑΝΩ …

Υπέρ της καύσης συνηγορεί (σύμφωνα με αρχαίους λαούς) η θεώρηση ότι δίνει στην ψυχή οριστική ανάπαυση, ανοίγοντας τις πύλες του Άδη, καθώς και η αντίληψη (σύμφωνα με τις δοξασίες διαφόρων λαών) ότι εμποδίζει τον βαμπιρισμό, αφού θεωρείται ότι η ψυχή βλέποντας το σώμα ενταφιασμένο, συχνά επιχειρεί να ξαναμπεί μέσα του και σε περίπτωση επιτυχίας, υπάρχει δημιουργία βρικόλακα, ενώ …

υπέρ της ταφής συνηγορεί η επιφύλαξη ιατροδικαστικών κύκλων, σύμφωνα με τους οποίους η αποτέφρωση μπορεί δυνητικά να χρησιμοποιηθεί σαν μέσο συγκάλυψης δολοφονικών ενεργειών

 

Η ΜΕΤΑΦΥΣΙΚΗ ΟΠΤΙΚΗ ΥΠΕΡ ΤΗΣ ΤΑΦΗΣ

Πέρα από την ιδεολογική και την θρησκευτική του διάσταση το θέμα, έχει και μία ακόμα, αφού στην περίπτωση της καύσης των νεκρών αναδύεται ένα μεταφυσικό πρόβλημα, το οποίο πιθανώς και να επεξηγεί γιατί η καύση αποτελούσε κατά τον Μεσαίωνα την κοινή τιμωρία των μαγισσών …

Προκειμένου όμως να αναφερθούμε σ΄ αυτό, θεωρούμε σκόπιμο να προηγηθεί μία συνοπτική εξήγηση δύο θεμελιωδών εννοιών

Το φυσικό και το αιθερικό σώμα

Το «φυσικό» μας σώμα είναι το τρισδιάστατο, ορατό, βιολογικό μας σώμα, αυτό που απλά αποκαλούμε στην καθημερινότητα «σώμα» και το είδωλο του οποίου μπορούμε να δούμε σ΄ έναν καθρέφτη, όταν σταθούμε απέναντί του.

Το «αιθερικό» μας σώμα, είναι ένα ενεργειακό σώμα πανομοιότυπο με το φυσικό. Ένα δίδυμο ενεργειακό αντίτυπο, το οποίο έχει την ίδια ακριβώς δομή και όργανα με το φυσικό, με την μόνη διαφορά ότι αυτά βρίσκονται σε ενεργειακή μορφή. Το αιθερικό σώμα είναι ιδιαίτερα σημαντικό, γιατί αποτελεί το «καλούπι» στήριξης του φυσικού … είναι το «πατρόν», αλλά και ο «δομητής» του φυσικού σώματος. Σημειώνεται δε, ότι κάθε πάθηση εμφανίζεται πρώτα στο αιθερικό σώμα και σε δεύτερο χρόνο εκδηλώνεται στο φυσικό.

Για την άρρηκτη σχέση των δύο αυτών σωμάτων, διαβάζουμε …

- στο έργο «Αποσυμβολισμός της ελληνικής μυθολογίας» του Νικολάου Μαριώρη:  «Το αιθερικό σώμα είναι ο καμβάς πάνω στον οποίο κεντιέται από τον αιθερικό δονισμό, το φυσικό σώμα του ανθρώπου»  και

- στο σύγγραμμα «Απόκρυφη επιστήμη» του Rudolf Steiner: «Το αιθερικό σώμα γεμίζει παντού το  φυσικό και πρέπει να το καταλαβαίνουμε σαν ένα είδος αρχιτέκτονα αυτού …..»

Έτσι, επειδή τα δύο αυτά σώματα ενός ανθρώπου είναι απόλυτα συνδεδεμένα, η κατάσταση του πρώτου, επηρεάζει άμεσα και την κατάσταση του δεύτερου.

Τι συμβαίνει με τον θάνατο;

Σύμφωνα με μεταφυσική θεώρηση, ο άνθρωπος που πεθαίνει, αποχωρίζεται το φυσικό του σώμα και περιφέρεται με το αιθερικό του  - σε αιθερικές ενεργειακές περιοχές - για ένα διάστημα 40 ημερών, το οποίο και του δίνει τον απαιτούμενο χρόνο για να προσαρμοστεί στην νέα του κατάσταση.

Μετά την παρέλευση του χρονικού αυτού διαστήματος, το αιθερικό σώμα διαλύεται και η ψυχή περιβαλλόμενη πια με το εσώτερο και πιο λεπτοφυές «αστρικό» της σώμα, αρχίζει την μεταθανάτια πορεία της κρίσης στα αστρικά πεδία.

 

Τι συμβαίνει μετά την ταφή ή την καύση;

- ΤΑΦΗ

Όσο το φυσικό σώμα (που έχει ταφεί) βρίσκεται σε μία κατάσταση στοιχειώδους συνοχής, επιτρέπει και την διατήρηση του αιθερικού σώματος. Παράλληλα όμως με την εξέλιξη της αποσύνθεσης του, πραγματοποιείται και η σταδιακή διάλυση του αιθερικού. Έτσι, σε χρονικό διάστημα 40 ημερών, το φυσικό σώμα έχει εισέλθει στην φάση της πλήρους αποσύνθεσης, με συνέπεια την οριστική διάλυση και του δομητή του, του αιθερικού του σώματος.

Έτσι, θεωρείται ότι οι Φαραώ της αρχαίας Αιγύπτου προσπαθούσαν με την διαδικασία της ταρίχευσης να διατηρήσουν το φυσικό τους σώμα, ώστε να διατηρηθεί για όσο το δυνατόν μεγαλύτερο χρονικό διάστημα και το αιθερικό τους σώμα.

Με ανάλογο δε σκεπτικό, θεωρείται ότι το ίδιο συμβαίνει με τους αγίους τα σώματα των οποίων δεν αποσυντίθενται, με αποτέλεσμα αυτοί να παραμένουν στο αιθερικό πεδίο, έχοντας έτσι την δυνατότητα να επεμβαίνουν σε υλικό πεδίο πραγματοποιώντας «θαύματα»

-  ΚΑΥΣΗ

Στην περίπτωση της αποτέφρωσης του νεκρού, με την καύση του φυσικού του σώματος, πραγματοποιείται σχεδόν άμεσα και η  διάλυση του αιθερικού. Χωρίς όμως αυτό, είναι αδύνατον στην ψυχή να παραμείνει στο αιθερικό πεδίο κι΄ έτσι χωρίς να της δίνεται ο αναγκαίος χρόνος προσαρμογής της στην νέα της μεταθανάτια κατάσταση, περνά απροετοίμαστη «βίαια» στα αστρικά πεδία.

Κατά συνέπεια, με βάση την μεταφυσική οπτική, θεωρείται ότι ο νεκρός πρέπει να θάβεται, έτσι ώστε η ψυχή να διέλθει γαλήνια το στάδιο προσαρμογής της, πριν ακολουθήσει στην συνέχεια την προδιαγεγραμμένη πορεία της …

 

ΣΧΟΛΙΟ ΣΥΝΤΑΚΤΗ

Συνεκτιμώντας όλα τα παραπάνω και λαμβάνοντας σαν δεδομένο το γεγονός ότι οι περισσότεροι άνθρωποι δεν διαθέτουν ιδιόκτητο μνήμα, πράγμα που σημαίνει ότι αργά ή γρήγορα τα οστά τους θα καταλήξουν στο «χωνευτήρι», διαδικασία η οποία είναι σαφώς «απαξιωτική», θεωρούμε πως ίσως η «ιδανική» διαδικασία να περιελάμβανε την διατήρηση του σώματος σε κάποιον κατάλληλο χώρο επί 40ήμερο ώστε να «καλυφθεί» το μεταφυσικό θέμα, στην συνέχεια δε να παραδιδόταν προς αποτέφρωση.

Όμως επειδή είναι προφανές ότι μια τέτοια διαδικασία είναι μάλλον ουτοπική - τουλάχιστον για την σημερινή ελληνική πραγματικότητα - και με δεδομένο ότι για κανένα λόγο δεν θα θέλαμε να επηρεάσουμε έστω και στο ελάχιστο, έστω και έναν αναγνώστη στο δίλλημα ταφής ή καύσης, κλείνουμε το άρθρο απλά με την ελπίδα ότι ίσως να ρίξαμε λίγο φως, σε μία ούτως ή άλλως δύσκολη απόφαση …

Ωστόσο πέρα απ΄ όλα, θεωρούμε επιβεβλημένη την άμεση δημιουργία αποτεφρωτηρίων στην Ελλάδα, όχι μόνο για χρήση από τους ετερόδοξους – αλλόθρησκους που ζουν εδώ, ή για την αποφυγή εξαγωγής συναλλάγματος, αλλά και γιατί αποτελεί αναφαίρετο δικαίωμα του κάθε Έλληνα να γράψει τον επίλογο του φυσικού του σώματος στον εδαφικό χώρο της πατρίδας του. 

 

Ι.Π

 

 

 

 

ΣΗΜΕΙΩΣΕΙΣ - ΕΠΕΞΗΓΗΣΕΙΣ

[1]   Αφενός μεν η έλλειψη συγγραφικών αναφορών και αφετέρου η παράλληλη χρήση τόσο της ταφής όσο και της αποτέφρωσης, έχουν σαν αποτέλεσμα να μην μπορούμε να εκφράσουμε έστω και κάποια υπόθεση σχετικά με την τύχη των σορών μεγάλων πνευμάτων της εποχής όπως του Σωκράτη, του Πλάτωνα, του Περικλή, του Σόλωνα  κ.ά

[2]   Στα Ομηρικά έπη αναφέρονται η καύση του Πάτροκλου, του Έκτορα, του Αχιλλέα κ.ά όπως και το ότι αυτή δεν γινόταν μόνο σε μεγάλους πολεμιστές, αλλά και σε απλούς στρατιώτες όταν οι θεοί έστελναν λοιμώδεις νόσους, ενώ υπάρχει και η αναφορά στον Νέστωρα που προτρέπει τους Αχαιούς να κάψουν τους νεκρούς του πολέμου

[3]  Στην τιμή περιλαμβάνονται η ταρίχευση του νεκρού, η μεταφορά του και η επιστροφή – παράδοση της τέφρας του.

[4]   Σύμφωνα με την Εκκλησία, εάν για πολύ σοβαρούς λόγους η καύση είναι αναπόφευκτη, θα πρέπει αφενός μεν να διευκρινιστεί ότι αυτή δεν συνδέεται σε καμία περίπτωση με την άρνηση της προσδοκίας για την ανάσταση των νεκρών και αφετέρου ότι ο ιερέας θα πρέπει να έχει την έγκριση της Μητρόπολης. Ωστόσο, ακόμα και στην περίπτωση αυτή,  απορρίπτεται ο διασκορπισμός της τέφρας – η λεγόμενη ταφή στον αέρα ή την θάλασσα.

[5]   Η εκκλησία δεν έχει αντίρρηση - εξ΄ άλλου δεν έχει το δικαίωμα αντίρρησης – για την καύση των νεκρών ετεροδόξων ή αλλοθρήσκων, αν και αντιστέκεται στην δημιουργία αποτεφρωτηρίων έστω και γι΄ αυτούς, για ευνόητους λόγους)

[6]  Απαιτούμενα δικαιολογητικά για αποτέφρωση

-   Πιστοποιητικό θανάτου

-   Υπεύθυνη δήλωση του θανόντος ή των εγγύτερων συγγενών ότι αυτή είναι πράγματι η επιθυμία του.

-   Πιστοποιητικό ιατροδικαστή ότι δεν υπάρχει λόγος περαιτέρω διερεύνησης των αιτιών του θανάτου και ότι έχουν αφαιρεθεί τυχόν ιατροτεχνικά μέλη (βηματοδότης, τεχνητά μέλη κλπ)

[7]   «Πολιτική κηδεία» είναι η τελετή που δεν περιλαμβάνει ιεροπραξίες από εκπροσώπους κάποιας θρησκείας και η οποία πραγματοποιείται σε μία αίθουσα τελετών ή στο ύπαιθρο. Κατά τα λοιπά διαδικαστικά, στην Ελλάδα δεν διαφέρει από την θρησκευτική κηδεία. Ο τρόπος για να εξασφαλιστεί πολιτική και όχι θρησκευτική κηδεία, είναι η έγκαιρη ενημέρωση των συγγενών, καθώς και η σύνταξη συμβολαιογραφικής πράξης σύμφωνα με το άρθρο 15 του πρόσφατου νόμου 4368/2016 (Α’ 21)

 

 

 

ΠΗΓΕΣ

nea-acropoli.gr

https://www.lifo.gr/articles/archaeology_articles/79389  

wikipedia.org

lifo.gr

ikivotos.gr

dogma.gr

ert.gr

antexeistinalitheia.gr/1

antexeistinalitheia.gr/2

impantokratoros.gr

obkd.de

news247.gr

wikipedia.org 

ikivotos.gr

union.atheia.gr

 

ΕΙΚΟΝΕΣ

Εικ.2α  museedelhistoire.ca  /  Εικ.2β  cradletogravewillowcoffins.co.uk

Εικ.3α  wikipedia.org  /  Εικ.3β  amaztravel.com

Εικ.4α  texasstandard.org  /  Εικ.4β  chabad.org

ΕΙκ.5  news247.gr  /  Εικ.6  leukipoli.com  /  Εικ.7  parhlo.com

Search